“5” θα πει τα πέντε πιο αγαπημένα βιβλία ενός εικονογράφου. Κάθε μήνα μία Ελληνίδα ή ένας Έλληνας δημιουργός καλείται να επιλέξει και παρουσιάζει πέντε εικονογραφημένα βιβλία – ελληνικά ή ξένα, καινούρια ή παλιότερα, για παιδιά ή ενήλικες, τα πέντε που αγαπάει πιο πολύ. Μέσα από αυτές τις επιλογές και τα μικρά κείμενα που συνοδεύουν τα βιβλία σαν ένα είδος λεζάντας, παίρνουμε μια μικρή γεύση από τις αναγνωστικές προτιμήσεις των εικαστικών καλλιτεχνών, τα βιβλία των οποίων έχουμε στα σπίτια μας και ξεφυλλίζουμε σχεδόν καθημερινά με ή χωρίς τα παιδιά μας. Μας δίνουν με αυτόν τον τρόπο μια ιδέα από τις επιρροές τους, τους καλλιτέχνες που θαυμάζουν και τα έργα που αγαπούν να έχουν στη βιβλιοθήκη τους. Παράλληλα, μέσα από τις επιλογές αυτές γνωρίζουμε βιβλία και δημιουργούς που ίσως να μην είχαμε συναντήσει ως τώρα. Σαν ένα ταχύρυθμο μάθημα εικαστικών, μια εισαγωγή στον υπέροχο κόσμο της εικονογράφησης, που μόνο οι ίδιοι οι εικονογράφοι μπορούν να προσφέρουν.
Επιμέλεια στήλης: Ζωή Κοσκινίδου
Ο Δημήτρης Κάσδαγλης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1980. Είναι εικονογράφος βιβλίων για παιδιά και δημιουργός κόμικς. Σπούδασε Οπτική Επικοινωνία στο Πανεπιστήμιο της Κεντρικής Αγγλίας στο Μπέρμινγκχαμ και ολοκλήρωσε τις σπουδές του με υποτροφία του ιδρύματος Αλέξανδρος Σ. Ωνάσης, με μάστερ στην αφηγηματική εικονογράφηση. Η δουλειά του έχει βραβευτεί και διακριθεί σε διαγωνισμούς και εκθέσεις στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Σε συνεργασία με τον φορέα Comicdom, συμμετέχει ως σκιτσογράφος σε δρώμενα και εργαστήρια για παιδιά και σεμινάρια για εκπαιδευτικούς, καθώς και σε αφηγήσεις παραμυθιών κόμικς παρέα με τις Παραμυθοκόρες, ενώ έχει κάνει και μαθήματα δημιουργίας κόμικς σε παιδιά και εφήβους. Τα τελευταία χρόνια έχει γίνει γνωστός για τις κουκουβάγιες-βότσαλα που αφήνει σε διάφορα μέρη για να τις βρείτε. Σχεδιάζει όλο και πιο συχνά αφίσες για φεστιβάλ και παραστάσεις, με εκείνες για το Καρναβάλι και το Φεστιβάλ Ρεμπέτικου της Σύρου να ξεχωρίζουν. Παράλληλα κάνει εικονογραφήσεις και κόμικς, κυρίως με τον Μικρό Ήρωα. Αν τον ρωτήσει κανείς τι κάνει αυτές τις μέρες, απαντά περιχαρής ΕΧΩ ΣΧΕΔΙΟ! και συμπληρώνει κλείνοντας το μάτι, ΚΙΜΠΟΚΟ ΑΓΚΑΝΙ!
Φαίνεται πως η κάθε πρόσκληση για συμμετοχή στη στήλη αυτή συνοδεύεται αρχικά από χαρά (κατά τα λεγόμενα πάντα όσων έχουμε καλέσει ως τώρα), αλλά και μια δυσκολία για την επιλογή των βιβλίων. Ο Δημήτρης Κάσδαγλης δεν θα μπορούσε να διαφέρει και όταν του ζητήσαμε να μας συστήσει τα πέντε πιο αγαπημένα του εικονογραφημένα βιβλία είπε: “Πέντε μόνο; Τι να πρωτοδιαλέξεις! Έχεις εντωμεταξύ την εντύπωση ότι θα επιλέξεις μοναχά από βιβλία για παιδιά, σου δίνει η Κόκκινη Αλεπού το ελεύθερο να έχεις και κόμικς στη λίστα σου, να μην το δυσκολέψεις και εσύ περισσότερο βάζοντας επιπλέον και βιβλία αφιερωμένα σε εικονογράφους; Λίγο απ’ όλα λοιπόν, σε μια λίστα με δημιουργούς που θαυμάζω, με έργα τους που αγαπώ πολύ και που με κάνουν να ταξιδεύω νοερά, να χαμογελώ και να θέλω και εγώ να αφηγηθώ ιστορίες με εικόνες”. Πάμε λοιπόν να δούμε ποια είναι αυτά τα πέντε βιβλία που επέλεξε και για ποιους λόγους τα ξεχώρισε.
Moby Dick, Bill Sienkiewicz, Berkley Pub Group, 1990
Το 1991, έπειτα από μια 19χρονη παύση, επανακυκλοφορούν στις Η.Π.Α. τα Κλασσικά Εικονογραφημένα, δίνοντας ευκαιρία σε νέους ταλαντούχους εικονογράφους και δημιουργούς κόμικς να αποδώσουν με την τέχνη τους, ορόσημα της Παγκόσμιας Λογοτεχνίας. Ένας από τους επιλαχόντες είναι ο Bill Sienkiewicz, ο οποίος έχοντας ήδη ξεχωρίσει με την ιδιαίτερη δουλειά του στα υπερηρωϊκά κόμικς σε Marvel και DC από την αρχή της δεκαετίας του 1980, πλέον στα 30 του, γυρεύει να διαφοροποιηθεί θεματικά και να ωριμάσει καλλιτεχνικά. Τα κόμικς που κάνει εκείνη την περίοδο έχουν κοινωνικοπολιτική θεματολογία, ενώ εικαστικά κινείται σε ιμπρεσιονιστικά και εξπρεσιονιστικά μονοπάτια, δίνοντας αξιόλογα και αξιοπρόσεκτα αποτελέσματα. Εδώ ο Sienkiewicz τα βάζει με τη θρυλική φάλαινα και καταφέρνει μέσα σε 44 μόλις σελίδες να συμπυκνώσει και να αποδώσει εικονογραφικά το επικό μυθιστόρημα 600 και πλέον σελίδων, δίνοντας ένα αποτέλεσμα σκοτεινό και βαρύ όσο και το πρωτότυπο. Αξιοποιώντας στο έπακρο τις εικαστικές και αφηγηματικές του ικανότητες, μεταφέρει εξαιρετικά την ατμόσφαιρα του μυθιστορήματος και φτιάχνει κατ΄ εμέ την καλύτερη ως τώρα προσαρμογή του Μόμπυ Ντίκ σε κόμικς —και δεν είναι λίγες!
2001 Νights, Yukinobu Hoshino, 1985
Μια από τις πρώτες μου αμοιβές ως εικονογράφος, έγινε μια ωραία, μεγάλη βιβλιοθήκη. Προφανώς δεν ήταν αρκετή, στοιβαγμένα όμως σε αυτή βρίσκονται τα βιβλία και περιοδικά σημαντικά για εμένα. Στο κεντρικό της ράφι στριμώχνονται τα πιο αγαπημένα μου, στο κέντρο του οποίου θα βρείτε αυτό: Πρόκειται για μια ανθολογία ιστοριών Επιστημονικής Φαντασίας, με κοινή θεματική την εξερεύνηση του Διαστήματος από την Ανθρωπότητα. Οι ιστορίες συνδέονται με μια γραμμική αφήγηση που ξεκινά από τη συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και ΕΣΣΔ για Παγκόσμια Ειρήνη με στόχο τα αστέρια, και καταλήγει αιώνες και έτη φωτός μακριά σε έναν μακρινό πλανήτη με μια άλλη ιστορία που επιβεβαιώνει ότι η Ανθρωπότητα μπορεί μεν να προχωράει, αλλά δεν μαθαίνει. Το 2001 NIGHTS κυκλοφόρησε στα μέσα της δεκαετίας του 1980, σαφώς επηρεασμένο από το κινηματογραφικό έργο 2001: Οδύσσεια του Διαστήματος. O Hoshino ήταν γυμνασιόπαιδο όταν είδε την ταινία για πρώτη φορά και η εμπειρία τον συγκλόνισε. Η ανθολογία που έφτιαξε είναι το ευχαριστώ του στους Kubrick και Clarke, καθώς και ένα δώρο για τους λάτρεις της Επιστημονικής Φαντασίας και της 9ης Τέχνης. Αφηγηματικά αλληλοσυμπληρώνεται εξαιρετικά σαν συγγραφέας και εικονογράφος. Ξέρει τι κάνει, και το κάνει υπέροχα!
Στ’ αλογάκια! Στ’ αλογάκια!, Ελένη Γ. Αντωνάκη – Παύλος Βαλασάκης, Εκδόσεις Πατάκη, 1987
Ο Παύλος Βαλασάκης είναι από τους πρώτους εικονογράφους που μπορούσα να ξεχωρίσω. Μέσα από τις εικόνες του στα σχολικά βιβλία θα ανακάλυπτα και αποκωδικοποιούσα τον κόσμο, εγώ και πολλές άλλες γενιές παιδιών του δημοτικού πριν και μετά από μένα. Για πολλές δεκαετίες η δουλειά του θα ξεχωρίζει για την ποιότητα και την αρτιότητα της, σε μια χώρα όπου είχε επικρατήσει η νοοτροπία πώς η εικονογράφηση βιβλίων για παιδιά είναι απλό πάρεργο. Γεννημένος στην Αθήνα το 1925, με σπουδές στην Ακαδημία Τέχνης στη Στοκχόλμη, επιστρέφει στη Ελλάδα στα χρόνια του Εμφυλίου ως εξπρεσιονιστής ζωγράφος που γρήγορα μεταπηδά στις εκδόσεις και δουλεύει ως εικονογράφος και δημιουργός κόμικς, αρχικά στο Διάπλασις των Παίδων, κατόπιν στα Κλασσικά Εικονογραφημένα, ενώ φτιάχνει παράλληλα δικά του κόμικς αλλά και τη δεύτερη ταινία κινουμένων σχεδίων στην Ελλάδα (Σιγά Τους Κεραυνούς, 1947). Με πάνω από 150 εικονογραφημένα βιβλία για παιδιά και σχολικά βιβλία, παρουσιάζει επίσης έργο ως εικαστικός, συγγραφέας, χαράκτης.
Είχα την χαρά και την τιμή να τον γνωρίσω με αφορμή την πτυχιακή μου. Από τη συνάντηση μας έχουν περάσει σχεδόν 25 χρόνια, αλλά δεν θα τον ξεχάσω ποτέ: έφυγα από το σπίτι του φορτωμένος με ιστορίες, βιβλία και σχέδια. Δεν ξέρω τι να πρωτοδιαλέξω για να μοιραστώ εδώ! Το βραχύβιο Αναγνωστικό για την Γ’ Δημοτικού που είχαν κάνει με την Αγγελική Βαρελλά το 1973 του οποίου μου δώρισε το αντίτυπο της κόρης του ή μια εικονογραφημένη συλλογή με ποιήματά του από το 1994, πολύ πιο μελαγχολική και σκοτεινή από τις γνώριμες δουλειές του; Καταλήγω στο Στ’ αλογάκια! Στ’ αλογάκια! της Ελένης Γ. Αντωνάκη, ενδεικτικό του στυλ που είχε την εποχή που πρωτοέβλεπα δουλειά του. Μακάρι κάποια στιγμή να τον ανακαλύψουμε εκ νέου και να εκτιμήσουμε το πλούσιο έργο του σπουδαίου αυτού εικονογράφου.
The Man who Drew Denmark, IB ANTONI, Ιt All Began Books, 2021
Εδώ με τη διττή σημασία που έχει το drew στα αγγλικά, γιατί δεν τη ζωγράφισε απλώς τη Δανία, την τράβηξε κυριολεκτικά στο προσκήνιο. Μέσα από τη δουλειά του χάρισε στη μικρή του χώρα την οπτική της ταυτότητα στα 60ς και σε όλους εμάς χαμόγελα, γιατί δεν μπορείς να μη χαμογελάσεις όταν βλέπεις τις εικόνες του Antoni. Ήταν ένας εικονογράφος που έγινε παγκοσμίως γνωστός τη χρυσή εποχή της διαφήμισης. Ταλαντούχος, δημοφιλής, ήταν τόσο επιδραστικός που έφτασε να γίνει πηγή έμπνευσης για έναν από τους χαρακτήρες της σειράς Mad Men. Το 1973 βρήκε τραγικό θάνατο στο αποκορύφωμα της καριέρας του και ξεχάστηκε για σχεδόν 40 χρόνια. Όμως είναι τέτοια η δύναμη των εικόνων του που δεν θα μπορούσε να μείνει στη λήθη. Το 2010 στην πιο μικρή γκαλερί της Κοπεγχάγης γεννήθηκε η ιδέα για την Antoni Legacy, σκοπός της οποίας είναι να θυμίσει το έργο του Antoni στον κόσμο. Έτυχε να βρεθώ στην Κοπεγχάγη πριν λίγα χρόνια, όταν έτρεχε μια μεγάλη αναδρομική έκθεση για αυτόν και το έργο του, με αφορμή το βιβλίο αυτό. Ήταν συγκινητική η αγάπη μιας πόλης, μιας χώρας ολόκληρης, για αυτές τις εικόνες που μοιράζουν χαμόγελα.
CLOWN, Quentin Blake, Henry Holt and Co, 1998
Δύσκολο να καταλήξεις σε λίστα με μόνο 5 επιλογές. Την τελευταία θέση τη φύλαγα για το HIRCHFIELD ON LINE, ένα βιβλίο για τον Al Hirchfield, Αμερικάνο εικονογράφο που έγινε γνωστός για τα υπέροχα απλοϊκά πορτραίτα που έφτιαχνε, κυρίως από ηθοποιούς και παραστάσεις του Broadway. Ή μήπως να έγραφα για το ART OF GIORGIO CAVAZZANO και την καθολική επιρροή που είχε με το στυλ του ο λατρεμένος Cavazzano στην Ιταλική σχολή των κόμικς της Disney και φυσικά σε εμένα; Μα είναι και ο αγρότης Φέστους με τον γάτο του τον Μέρκιουρι του Sven Nordqvist που θέλω να σας γνωρίσω! Ευτυχώς ήρθε η επικαιρότητα και έδωσε τη λύση. Αρχές καλοκαιριού στο Λονδίνο άνοιξε τις πόρτες του το QUENTIN BLAKE CENTRE FOR ILLUSTRATION. Πρόκειται για ένα μουσείο αφιερωμένο στην τέχνη της εικονογράφησης, με μια μόνιμη έκθεση για αυτόν τον σπουδαίο εικονογράφο και δυο περιοδικές. Είχα την χαρά να τον συναντήσω όταν σπούδαζα στην Αγγλία το 1999, και μόλις είχε αναλάβει τη θεση του ως ο πρώτος Children’s Laureαte της Μεγάλης Βρετανίας. Για το βραβευμένο CLOWN τα λόγια περιττεύουν: o Blake αφηγείται με τα ζωηρά σκίτσα του μια διασκεδαστικά τρυφερή ιστορία δίχως λέξεις—και επιπλέον είναι από τις εκδόσεις RED FOX! Το Σύμπαν μίλησε Κόκκινη Αλεπού! 🙂
Δουλειά του Δημήτρη Κάσδαγλη μπορείτε να δείτε εδώ, ενώ τις κουκουβάγιες του τις βρίσκετε εδώ.
