«5» είναι τα πέντε εικονογραφημένα βιβλία που ένας εικονογράφος βάζει στη δική του, προσωπική λίστα αγαπημένων. Κάθε μήνα, μία Ελληνίδα ή ένας Έλληνας δημιουργός ανοίγει τη βιβλιοθήκη του και επιλέγει πέντε εκείνα βιβλία – ελληνικά ή ξένα, παλιότερα ή καινούρια, για παιδιά ή ενήλικες. Βιβλία που αγάπησε, που τον συγκίνησαν, που μπορεί να τον επηρέασαν στη δουλειά του ή απλώς που απολαμβάνει να επιστρέφει σε αυτά. Μέσα από τις επιλογές τους και τα μικρά κείμενα που τις συνοδεύουν, παίρνουμε μια μικρή γεύση από τον προσωπικό αναγνωστικό και εικαστικό τους κόσμο: τους δημιουργούς που θαυμάζουν, τις εικόνες που τους έχουν μείνει, τα βιβλία που θα ήθελαν να έχουν πάντα στη βιβλιοθήκη τους. Και μαζί, έχουμε την ευκαιρία να ανακαλύψουμε κι εμείς τίτλους και δημιουργούς που ίσως δεν είχαμε συναντήσει μέχρι σήμερα. Ένα μικρό, άτυπο μάθημα εικονογράφησης, λοιπόν. Μια ματιά στον τρόπο με τον οποίο βλέπουν τα βιβλία εκείνοι που τα κάνουν εικόνα και μια εισαγωγή στον υπέροχο κόσμο της εικονογράφησης, από τους ανθρώπους που τον γνωρίζουν καλύτερα.
Επιμέλεια στήλης: Ζωή Κοσκινίδου
Ο Βασίλης Γρίβας είναι εικονογράφος βιβλίων για παιδιά και εικαστικός καλλιτέχνης. Ξεκίνησε την καριέρα του ως εικονογράφος το 2001 κι έκτοτε έχει δημιουργήσει περισσότερα από 100 βιβλία για παιδιά και έχει συνεργαστεί με πλήθος ελλήνων συγγραφέων, δημιουργώντας εικόνες που συνομιλούν με το κείμενο και απευθύνονται σε αναγνώστες διαφορετικών ηλικιών. Το 2023 συμμετείχε στην έκθεση εικονογράφησης «Folktales Reimagined», σε συνεργασία με το ελληνικό και το εμιρατιανό τμήμα της IBBY, ενώ την ίδια χρονιά βρέθηκε στη βραχεία λίστα των βραβείων του Ελληνικού Τμήματος της IBBY – Κύκλος του Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου, ως υποψήφιος για βραβείο εικονογράφησης με το βιβλίο «Φροντιστής Ονείρων» της Κρυσταλλένιας Γαβριηλίδου (εκδ. Υδροπλάνο). Παράλληλα με την εικονογράφηση βιβλίων, έχει παρουσιάσει το έργο του σε εκθέσεις σε Ευρώπη, Καραϊβική και Μέση Ανατολή. Το 2022 κέρδισε το πρώτο βραβείο στον Διεθνή Διαγωνισμό Reggae Αφίσας (International Reggae Poster Contest), με το έργο του να παρουσιάζεται στην Εθνική Πινακοθήκη της Τζαμάικα, ενώ η βραβευμένη αφίσα του εκτίθεται μόνιμα στο Jamaican Museum & Cultural Center (JMCC) στην Ατλάντα. Έχει επίσης συμμετάσχει στο τακτικό εργαστήριο σκηνογραφίας και ενδυματολογίας του Εθνικού Θεάτρου. Το 2022 και το 2024 δημιούργησε αποκλειστικά prints σε λινό για την καμπάνια του οίκου Dassios, ενώ έργο του έχει χρησιμοποιηθεί και στον σχεδιασμό βιτρίνας του I-D Fine Jewellery στο Κολωνάκι. Εδώ μας παρουσιάζει τα δικά του πέντε αγαπημένα εικονογραφημένα βιβλία και κόμικς και εξηγεί τους λόγους που τα ξεχωρίζει.
The Opener of the Crypt – Εικονογράφηση Frank Brunner
Στη δεκαετία του ’70, ο πατέρας ενός φίλου μου ταξίδευε συχνά στο εξωτερικό και μας έφερνε κόμικς στα αγγλικά. Δεν μπορούσα ακόμη να διαβάσω τη γλώσσα, όμως χανόμουν στις εικόνες τους, προσπαθώντας να αποκρυπτογραφήσω τις ιστορίες μόνο μέσα από το σχέδιο. Ένα από αυτά ήταν το Chamber of Chills #4, που κυκλοφόρησε τον Μάιο του 1973, με την ιστορία «The Opener of the Crypt!», σε ιστορία του John Jakes, εμπνευσμένη ως συνέχεια του διηγήματος «The Cask of Amontillado» του Edgar Allan Poe. Η εικονογράφηση του Frank Brunner με παρέσυρε, και φυσικά με τρόμαξε. Οι έντονες αντιθέσεις φωτός και σκιάς, οι γοτθικές ατμόσφαιρες, η δυναμική σύνθεση των καρέ και η εκφραστικότητα των μορφών δημιουργούσαν έναν κόσμο που ξεπερνούσε τις λέξεις. Ως παιδί του δημοτικού, χωρίς να το συνειδητοποιώ τότε, αυτές οι εικόνες διαμόρφωσαν βαθιά την αισθητική μου και επηρέασαν καθοριστικά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνομαι μέχρι σήμερα την εικονογράφηση και την αφηγηματική δύναμη του σχεδίου.
Τα Ψηλά Βουνά – Εικονογράφηση Ε. Σπυρίδωνος, εκδόσεις Εστία.
Το 1977, κατά τη διάρκεια των καλοκαιρινών διακοπών μας στο Καρπενήσι, ο πατέρας μου μού αγόρασε ένα βιβλίο που έμελλε να αλλάξει τη ζωή μου «Τα Ψηλά Βουνά» του Ζαχαρία Παπαντωνίου από τις εκδόσεις Εστία. Η αγορά του είχε έναν βαθύτατα συμβολικό χαρακτήρα, καθώς βρισκόμασταν στον τόπο όπου διαδραματιζόταν η ιστορία, και ο ίδιος ο συγγραφέας ήταν ντόπιος, γέννημα-θρέμμα της Ευρυτανίας. Για μένα, ένα παιδί της Δευτέρας Δημοτικού, το βιβλίο αυτό έγινε πύλη μαγείας χάρη στην εικονογράφηση του Ε. Σπυρίδωνος. Εκείνες οι μοναδικές εικόνες δεν συνόδευαν απλώς το κείμενο, άνοιγαν ολόκληρους κόσμους μπροστά μου. Η ζωντάνια των γραμμών και η αυθεντική αποτύπωση της φύσης με καθήλωσαν ολοκληρωτικά. Η επίδραση εκείνου του οπτικού ταξιδιού ήταν καθοριστική. Κάπου εκεί, σχεδόν χωρίς να το καταλάβω, πήρα μια παιδική αλλά πεντακάθαρη απόφαση, όταν μεγαλώσω θέλω να ζωγραφίζω βιβλία, κάνοντας εκείνο το πατρικό δώρο την απαρχή του ονείρου μου.
El Eternauta – Εικονογράφηση: Francisco Solano López
Τα καλοκαιρινά μεσημέρια είχαν τους δικούς τους απαράβατους κανόνες. Οι μεγάλοι κοιμούνταν κι εμείς έπρεπε να κρατάμε απόλυτη ησυχία. Για μένα, όμως, εκείνες οι ώρες ήταν η ιδανική ευκαιρία να ανοίξω το «Σκαθάρι». Το περιοδικό, που κυκλοφόρησε το 1980 από τις εκδόσεις «Παρά Πέντε», πρόλαβε μέσα σε μόλις 16 τεύχη να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο γνωρίσαμε τα ευρωπαϊκά κόμικς στην Ελλάδα. Εκεί δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στα ελληνικά το El Eternauta. Ήμουν ήδη έφηβος όταν βρέθηκα απέναντι στις σελίδες του. Το σχέδιο του Francisco Solano López, με τις βαριές σκιές, το αυστηρό ασπρόμαυρο και τη λιτότητα της γραμμής, έκανε τη θανατηφόρα χιονόπτωση που σκέπαζε το Μπουένος Άιρες να μοιάζει τρομακτικά αληθινή. Θυμάμαι ακόμη το μισοσκόταδο του δωματίου και τον αργό ρυθμό με τον οποίο γύριζα τις σελίδες. Εκεί κατάλαβα πως η δύναμη της εικόνας μπορεί να αφηγηθεί μια ιστορία με την ίδια ένταση που το πετυχαίνουν η λογοτεχνία και ο κινηματογράφος. Από όλα τα κόμικς που διάβασα αργότερα, ελάχιστα άφησαν τόσο βαθύ ίχνος.
Ιησούς Μπετς – Εικονογράφηση: François Roca
Μετέπειτα στην πορεία μου, ανακάλυψα ένα άλλο βιβλίο που επαναπροσδιόρισε τη ματιά μου το «Ιησούς Μπετς» των εκδόσεων Κάστωρ σε εικονογράφηση του François Roca. Αυτή τη φορά δεν ήμουν πια το μικρό παιδί του δημοτικού, αλλά η επίδραση του έργου επάνω μου ήταν εξίσου ισχυρή και καθοριστική. Η εικονογράφηση του Ροκά, με τις υποβλητικές ατμόσφαιρες, τις βαθιές σκιές και την καθηλωτική χρήση του χρώματος. Οι εικόνες του είχαν ένα ψυχολογικό βάθος που ξεπερνούσαν τα όρια της απλής οπτικοποίησης μιας ιστορίας. Αποτυπώνει τη σκληρότητα του τσίρκου με απόλυτη αξιοπρέπεια. Χρησιμοποιεί αριστοτεχνικά το κιαροσκούρο θυμίζοντας Καραβάτζιο. Το φως πέφτει με τέτοιο τρόπο πάνω στα σώματα των χαρακτήρων τονίζοντας την απομόνωσή τους και την ανθρωπιά τους. Η επαφή μου με το έργο του Ροκά ήταν ένα αληθινό μάθημα ώριμης εικονογράφησης. Με έκανε να δω με εντελώς νέο μάτι τη δύναμη της σύνθεσης και του φωτός, μπολιάζοντας την αισθητική μου με νέες αναζητήσεις και δίνοντάς μου τεράστια ώθηση για τη μετέπειτα εξέλιξή μου ως επαγγελματίας εικονογράφος.
Λίμνη των Κύκνων – Εικονογράφηση: Lisbeth Zwerger
Η συνάντησή μου με τη «Λίμνη των Κύκνων» από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος σε εικονογράφηση της Lisbeth Zwerger λειτούργησε ως ένα ήρεμο αλλά βαθύ σοκ. Η προσέγγιση της Τσβέργκερ με ανάγκασε να επαναπροσδιορίσω τα πάντα γύρω από το βάρος της εικόνας. Οι ακουαρέλες της διαθέτουν μια αιθέρια διαφάνεια, όπου το φως μοιάζει να πηγάζει μέσα από το ίδιο το χαρτί και όχι να πέφτει πάνω του. Με μια αφοπλιστική οικονομία στα μέσα της, χρησιμοποιεί τον λευκό, άδειο χώρο με τέτοια μαεστρία, που αποκτά τη δική του ένταση και αφηγείται εξίσου δυνατά με τις φιγούρες της. Δεν υπήρχε τίποτα το φορτωμένο ή το προφανές στο έργο της μόνο μια υποβλητική, σχεδόν μελαγχολική λεπτότητα. Η διαφανής και μινιμαλιστική της γραφή μού έμαθε ότι η δύναμη στην εικονογράφηση δεν κρύβεται απαραίτητα στην πυκνότητα των γραμμών, αλλά στην αφαίρεση, στην υποβολή και στην τόλμη να αφήνεις την εικόνα να αναπνέει.
