Κείμενο: Lynn Huggens-Cooper
Εικονογράφηση: Alex Foster
Εκδόσεις: Ελληνικά Γράμματα
Χρονιά έκδοσης: 2026
Ηλικία: 9+
Τι πιο ξεκάθαρο για το περιεχόμενο ενός βιβλίου γνώσεων από τον μονολεκτικό του τίτλο «Χημεία» ή «Μαθηματικά»; Πρόκειται για δύο (από τα 4 της σειράς) μεγάλα -και στις 3 διαστάσεις τους- βιβλία έξι κεφαλαίων για αυτές τις θετικές επιστήμες. Με τίτλους κεφαλαίων άλλοτε πληροφοριακούς (π.χ. Χημικά Δομικά Στοιχεία) και άλλοτε πιο ‘λογοτεχνικούς’ (π.χ. «Oι ροκ σταρ των μαθηματικών») εισάγουν -παιδιά και μεγάλους- στην εκάστοτε επιστήμη και σταδιακά δίνουν μια υπερ-πλήρη εικόνα για αυτήν. Βιβλία που αξίζει να έχουμε στη διάθεσή μας για γνώση, κατανόηση, υπενθύμιση, διερεύνηση.
Μακάρι να ήταν έτσι -τόσο σε κείμενα όσο και σε εικονογράφηση- τα σχολικά βιβλία θετικών επιστημών (και όχι μόνο). Το λέω γιατί, μετά από 10 χρόνια με παιδί σε ένα σπίτι που υποδέχεται δεκάδες παιδικών βιβλίων κάθε χρόνο, διαπιστώνω με λύπη ότι τα εξωδιδακτικά βιβλία γνώσεων έρχονται τελευταία στις προτιμήσεις του. Βιβλία σαν και αυτά τα δύο, ενώ αξίζει να παρέχουν την «πρώτη γνώση» των παιδιών στις Επιστήμες, συχνά δεν καλύπτουν τις αναγνωστικές ανάγκες ενός παιδιού που επιστρέφει στο σπίτι μετά από έξι (ή και παραπάνω) διδακτικές ώρες απόκτησης γνώσης εκτός σπιτιού. Φαντάζομαι τα βιβλία αυτά παρέα με τα σχολικά εγχειρίδια στις τάξεις όλων των βαθμίδων, να αξιοποιούνται καθημερινά εμπλουτίζοντας τη διδακτική ώρα με έντονα χρώματα, γυαλιστερές εικόνες, παγωτά και κατοικίδια, «Και κάτι ακόμα» για τις αισθήσεις, την καθημερινότητα, κάτι απρόσμενο ή αστείο πάνω στη χημεία, τα μαθηματικά, την αστρονομία και τον πλανήτη μας (τα δύο πρώτα βιβλία της σειράς).
Συνδέοντας ορισμένες συγγραφικές και εικονογραφικές επιλογές των δημιουργών της σειράς, δεν μπορώ να μην αναφερθώ στην διάσταση του επαγγελματικού προσανατολισμού που άρρητα εμπεριέχεται. Μέσα από τη σύνδεση των Μαθηματικών και της Χημείας με την καθημερινότητα, αλλά και την -έμμεση και άμεση- διασύνδεση των βασικών επιστημών με εφαρμοσμένες όπως η γεωλογία, η ιατρική, οι ατμοσφαιρικές επιστήμες και η αστρονομία, οι μικροί αναγνώστες αντιλαμβάνονται τη χημεία και τα μαθηματικά ως εργαλεία υποστήριξης των ανθρώπων και γενικότερα του κόσμου γύρω τους. Παράλληλα, η εικονογράφηση λειτουργεί συμπεριληπτικά και αποδομεί στερεότυπα που εξακολουθούν να επηρεάζουν τις επαγγελματικές φιλοδοξίες των παιδιών. Γυναίκες (π.χ. πιλότος, γιατρός), μαύροι επιστήμονες (π.χ. χειρουργός, αστροναύτης), άτομα διαφορετικών πολιτισμικών καταβολών (πχ επιστημόνισσα με μαντήλα) αποτελούν κάτι παραπάνω από εικονογραφικές επιλογές. Αποτελούν ένα ισχυρό μήνυμα ότι οι θετικές επιστήμες και τα επαγγέλματα που συνδέονται με αυτές είναι ανοιχτά σε όλους, ανεξάρτητα από φύλο, χρώμα δέρματος ή πολιτισμική ταυτότητα. Έτσι, τα δύο βιβλία δεν καλλιεργούν μόνο επιστημονικό εγγραμματισμό, αλλά και μια πιο δίκαιη και συμπεριληπτική αντίληψη για το ποιος μπορεί να γίνει επιστήμονας στο μέλλον.
Ως συγγραφέας επιστημονικών άρθρων, ένα από τα πρώτα πράγματα που κάνω έχοντας στα χέρια μου ένα βιβλίο γνώσεων είναι να διερευνώ αν και πως διασφαλίζεται η επιστημονική του αρτιότητα. Κάθε επιστημονικό σύγγραμμα -όσο «ψαγμένοι» και αν είναι οι δημιουργοί του, όποια ηλικία και ταυτότητα και αν έχουν οι αναγνώστες του- οφείλει να απολαμβάνει επιμέλεια, διορθώσεις και επικύρωση από ειδικούς στο αντικείμενο. Οι βρετανικές εκδόσεις των πρωτότυπων βιβλίων έχουν φροντίσει για την ύπαρξη συμβούλου στην συγγραφέα και δασκάλα. Επιστημονική επιμέλεια έχουν και οι ελληνικές εκδόσεις, ωστόσο λίγα λόγια παραπάνω από ονοματεπώνυμα για την ταυτότητα των κατάλληλων επιμελητών θα έδινε μεγαλύτερη διαφάνεια και κύρος στο τελικό αποτέλεσμα.
Θα κλείσω με μια σκέψη για την ελληνική μετάφραση της σειράς των βιβλίων. Ποια παιδιά είναι «ψαγμένα»; Και γιατί ένα βιβλίο να απευθύνεται (μόνο) σε «αυτά» τα παιδιά; Ως φροντιστές κατακλυζόμαστε πλέον συχνά από την οδηγία να μην χαρακτηρίζουμε τα παιδιά μας, είτε με θετικές είτε με αρνητικές ταμπέλες. Τα άτομα έχουν πλήθος χαρακτηριστικών και χαρισμάτων, αλλά δεν είναι αυτά. Πράγματι, στην περίπτωσή μας, ο αγγλικός τίτλος «for Curious Kids» παραπέμπει σε «παιδιά γεμάτα περιέργεια», φράση που όχι μόνο ξεπερνά όλα τα παραπάνω ζητήματα, αλλά είναι πολύ πιθανό να δημιουργήσει την περιέργεια για ξεφύλλισμα. Γιατί, θα συμφωνήσουμε όλοι νομίζω πως κανείς δεν θα ήθελε να δει «μη ψαγμένα» παιδιά να διστάζουν να γυρίσουν τις σελίδες αυτών των θησαυρών γνώσεων.
