Συγγραφέας: Baptiste Beaulieu
Εικονογράφηση: Qin Leng
Μετάφραση: Μαρία Παπαγιάννη
Εκδόσεις: Πατάκη
Χρονιά έκδοσης: 2026
Ηλικία: 5+, 7+
«Πιέζουμε τον εαυτό μας να λέει πάντα ναι, επειδή αλλιώς φοβόμαστε ότι θα μας συμπαθήσουν λιγότερο. Σιγά σιγά εξαφανιζόμαστε, ξεθωριάζουμε…», λέει ο συγγραφέας Μπατίστ Μπολιέ στο επίμετρο του βιβλίου, σε μια κατάθεση ψυχής. Αυτήν ακριβώς την ιδέα πραγματεύεται κι εδώ στο βιβλίο του.
Στο «Εγώ είμαι εγώ και κανένας άλλος» ο κεντρικός χαρακτήρας είναι ένα παιδί που πηγαίνει σχολείο και δυσκολεύεται να πει «όχι» στους συμμαθητές του. Προσπαθεί να ταιριάξει, να γίνει αποδεκτός κι ακόμα καλύτερα αρεστός – είναι τόσο έντονη αυτή του η επιθυμία, που θάβει τα «θέλω» του, τις επιθυμίες του, την ηθική του, χάνοντας σιγά σιγά την ταυτότητα και την προσωπικότητά του. Εκεί κάπου χτυπάει μέσα του ένα καμπανάκι κι αρχίζει να διεκδικεί τη φωνή του, μαθαίνοντας να εκφράζει και να υπερασπίζεται την άποψή του.
Ο Μπολιέ, που εκτός από συγγραφέας είναι και γιατρός, εξηγεί πως τα παιδιά μεγαλώνοντας περνούν μια φάση που λένε συνέχεια «όχι» σε όλα από μια έντονη κι ασυνείδητη επιθυμία να γίνουν ανεξάρτητα. Αυτή η περίοδος είναι ιδιαίτερα κουραστική για τους γονείς, νομίζω το θυμόμαστε όλοι μας. Μαθαίνουμε, λοιπόν, στα παιδιά μας να συνεργάζονται και να λένε «ναι» για να κάνουμε πιο εύκολη τη συμβίωσή μας… Στον αντίποδα του «ναι», ο Μπολιέ αποφάσισε να γράψει ένα βιβλίο για τα «όχι» και συγκεκριμένα για τα «όχι» που πρέπει να ειπωθούν και μάλιστα σθεναρά. Μάθημα ζωής, κανονικά!
Το βιβλίο παρουσιάζει τη διαφορετικότητα ως κανονικότητα, ως αυτό δηλαδή που είναι: τα ονόματα των χαρακτήρων παραπέμπουν σε παιδιά διαφορετικών εθνικών καταβολών που ζουν όλα στη Γαλλία του σήμερα. Φραγκίσκος, Βικτώρια, Φρέγια, Ολιβιέ, Φατού, Γιούκι… Αντίστοιχα, η Κιν Λεν με την εικονογράφησή της αποτυπώνει τη σύγχρονη κοινωνία με όλα τα φυλετικά, θρησκευτικά, πολιτισμικά και εξωτερικά χαρακτηριστικά της, εμπλουτίζοντας το ανάγνωσμα ακόμα περισσότερο και δίνοντάς του προστιθέμενη αξία. Σημειολογικά επίσης, ο γαλανός ουρανός που καλύπτει αρκετές σελίδες στην αρχή και το τέλος του βιβλίου περνάει ένα πολύ δυνατό μήνυμα.
Ιδιαίτερη αναφορά αξίζει και το νοητικό φορτίο (mental load) της μητέρας του κεντρικού χαρακτήρα, που απεικονίζεται στο βιβλίο με αφοπλιστική ειλικρίνεια και ρεαλισμό. Η μητέρα φορτωμένη με χίλιες δυο ευθύνες και αρμοδιότητες νιώθει πως χάνει κι εκείνη τον εαυτό της στη δίνη μιας υπέρμετρα απαιτητικής καθημερινότητας. Για ποιο λόγο «τρύπωσε» ένα πρόβλημα μεγάλων ανθρώπων σε ένα παιδικό βιβλίο; Ίσως επειδή τα παιδιά μιμούνται και δεν μπορούμε να έχουμε την προσδοκία να φερθούν με έναν συγκεκριμένο τρόπο, όταν εμείς οι ίδιοι δεν ακολουθούμε τον κανόνα. «Δάσκαλε που δίδασκες και νόμο δεν εκράτεις…», λέει ο λαός. Ίσως πάλι ο συγγραφέας να επέλεξε να συμπεριλάβει το mental load και το parental burnout για να δείξει στα παιδιά πώς εξελίσσεται σε βάθος χρόνου η απώλεια της προσωπικής άποψης. Ίσως να το έκανε με τη σκέψη πως οι γονείς που θα καθίσουν τα διαβάσουν στα παιδιά το βιβλίο θα θυμηθούν κάποιες προσωπικές τους αξίες και θα επαναπροσδιορίσουν τη στάση τους. Ίσως να το έκανε για να βοηθήσει τα παιδιά να κατανοήσουν καλύτερα τους γονείς τους και δη -επιτρέψτε μου την έμφυλη διάσταση εδώ- τη μητέρα τους όταν δηλώνει εξουθενωμένη. Ίσως πάλι να το έκανε με την πρόθεση τα παιδιά να ανακουφιστούν βλέποντας πως δεν υστερούν σε κάτι εκείνα, αφού ακόμα και οι μεγάλοι δυσκολεύονται να πουν «όχι». Σημεία των καιρών όλα τα παραπάνω, με το τελευταίο αιχμηρό δισέλιδο να δίνει εξαιρετική τροφή για σκέψη.
Ως προς τη μετάφραση, ο τίτλος στα ελληνικά ακούγεται πιο εγωιστικός από ό,τι στο πρωτότυπο (Εγώ είμαι εγώ και κανένας άλλος, Je suis moi et personne d’autre) και ενδέχεται να παραπλανήσει εκ πρώτης όψεως, παρότι ο εγωισμός (σε αντίθεση με τον εγωκεντρισμό) έχει σίγουρα και τις θετικές του πτυχές. Αντίστοιχα, κάποιες φράσεις έχουν αποδοθεί κατά λέξη (π.χ. «Έχεις το δικαίωμα να έχεις τη δική σου και μόνο τη δική σου γνώμη»), με αποτέλεσμα να ακούγονται αφύσικες, παρότι το περιεχόμενό τους είναι πλήρως κατανοητό.
Σε κάθε περίπτωση, πρόκειται για ένα εξαιρετικό βιβλίο που αξίζει να διαβαστεί από μικρούς και μεγάλους (ή από μεγάλους σε μικρούς κι από μικρούς σε μεγάλους), επιβεβαιώνοντας για ποιο λόγο πολλά βιβλία του Μπατίστ Μπολιέ έχουν γίνει μπεστ σέλερ κι έχουν μεταφραστεί σε περισσότερες από 10 γλώσσες.
