Επανεκδίδεται ένα σχετικά άγνωστο βιβλίο της Margaret Wise Brown

Μέσα στις επόμενες εβδομάδες θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Marginalian ένα σχετικά άγνωστο παιδικό βιβλίο της θρυλικής συγγραφέα Μάργκαρετ Γουάιζ Μπράουν. Ο εκδοτικός οίκος Marginalian, παρακλάδι των Εκδόσεων McNally, που δημιουργήθηκε το 2025 από τη Μαρία Ποπόβα σε συνεργασία με τη Σάρα ΜακΝάλι, επικεντρώνεται στην επανέκδοση ξεχασμένων αριστουργημάτων που θεωρείται ότι αξίζουν μια δεύτερη εκδοτική ευκαιρία.

Το The Dark Wood of the Golden Birds κυκλοφόρησε για πρώτη φορά από τις εκδόσεις Harper & Brothers (μετέπειτα HarperCοllins) το 1950, αλλά πέρασε σχεδόν απαρατήρητο και σύντομα εξαφανίστηκε από τα ράφια των βιβλιοπωλείων. Η Μαρία Ποπόβα, δημιουργός του ιστολογίου The Marginalian (αρχικά γνωστού ως Brain Pickings), ξεκίνησε να αναζητά το βιβλίο όταν έπεσε πάνω σε μια αναφορά στην ταραχώδη σχέση της Μπράουν με τη συγγραφέα και ηθοποιό Μάικλ Στρέιντζ, καλλιτεχνικό και συγγραφικό ψευδώνυμο της μποέμ Μπλανς Όελριχς, σε μια υποσημείωση του βιβλίου Dear Genius (HarperCollins, 1998), συλλογή επιστολών της σπουδαίας επιμελήτριας παιδικής λογοτεχνίας Ούρσουλα Νόρντστρομ προς διάφορους συνεργάτες της.

Η περιέργειά της την οδήγησε να διαβάσει τη βιογραφία της Μπράουν, In the Great Green Room (Flatiron, 2016), γραμμένη από την Έιμι Γκάρι. Εκεί έμαθε περισσότερα για τη σχέση των δύο γυναικών και βρήκε μια αναφορά στο The Dark Wood of the Golden Birds, το οποίο γράφτηκε στην αρχή της σχέσης της Μπράουν με τη Στρέιντ. Το ίδιο το The Dark Wood of the Golden Birds όμως της άφησε ανάμεικτα συναισθήματα: «Αγάπησα την ιστορία, δεν μου άρεσε η εικονογράφηση και εκνευρίστηκα που το βιβλίο έμεινε στο περιθώριο εξαιτίας της εποχής στην οποία κυκλοφόρησε, των προκαταλήψεων της τότε κοινωνίας, αλλά και επειδή ο Λέοναρντ Γουάισγκαρντ, ένας από τους σπουδαιότερους εικονογράφους της εποχής του, δεν απογείωσε με τις εικόνες του αυτό το βιβλίο».

Η ιστορία…
Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή: στη σύντομη ζωή της, η Margaret Wise Brown (1910–1952) έγραψε περισσότερα από 100 βιβλία για παιδιά, μεταξύ των οποίων τα πλέον κλασικά Καληνύχτα, φεγγάρι (που κυκλοφορεί και στα ελληνικά) και The Runaway Bunny και τα δύο με εικονογράφηση του Κλέμεντ Χερντ. Την Μπράουν την ανακάλυψε η περίφημη επιμελήτρια παιδικών βιβλίων Ούρσουλα Νόρντστρομ, η οποία ήταν υπεύθυνη παιδικού βιβλίου στον εκδοτικό οίκο Harper (μετέπειτα HarperCollins). Ένας από τους συχνότερους συνεργάτες της Νόρντστρομ ήταν και ο Λέοναρντ Γουάισγκαρντ, από τους σημαντικότερους εικονογράφους των μέσων του 20ού αιώνα, στον οποίο και ανατέθηκε να εικονογραφήσει και το The Dark Wood of the Golden Birds (φωτογραφία εξωφύλλου αριστερά).

Ο Γουάισγκαρντ ήταν ο τρίτος εικονογράφος στον οποίο είχε απευθυνθεί η Νόρντστρομ, σύμφωνα με το Awakened by the Moon, τη βιογραφία της Μπράουν γραμμένη από τον κριτικό και ερευνητή παιδικής λογοτεχνίας Λέοναρντ Μάρκους. Η Μπράουν προσπαθούσε να πουλήσει το χειρόγραφο στην Harper ήδη πριν από την ανάληψη της διεύθυνσης του παιδικού τμήματος από τη Νόρντστρομ. Η ιστορία, που αφορά δύο ορφανά αδέλφια, έναν ηλικιωμένο άνδρα που τα παίρνει υπό την προστασία του και «ένα μαγικό δάσος… από το οποίο δεν υπάρχει επιστροφή», όπως περιγράφεται στο βιβλίο, είχε απορριφθεί επανειλημμένα ως δυσνόητη και υπερβολικά διαφορετική από τα προηγούμενα, επιτυχημένα έργα της Μπράουν.

Το 1948, όταν η Μάικλ Στρέιντ διαγνώστηκε με λευχαιμία, η Μπράουν απείλησε ότι θα αποχωρήσει από τον εκδοτικό αν το βιβλίο δεν εκδιδόταν σύντομα. Σύμφωνα με τον Μάρκους «ο Γουάισγκαρντ δεν αγαπούσε καθόλου το βιβλίο και το εικονογράφησε μόνο ως χάρη προς τη Μάργκαρετ και την Ούρσουλα. Ούτε η Νόρντστρομ αγαπούσε το βιβλίο και το εξέδωσε μόνο επειδή φοβόταν ότι θα έχανε τη σπουδαία συγγραφέα της, η οποία έβλεπε το βιβλίο ως αποχαιρετιστήριο δώρο στην ετοιμοθάνατη αγαπημένη της και ήθελε να κυκλοφορήσει γρήγορα, ώστε να προλάβει να το δείξει στη Στρέιντ πριν πεθάνει».

Το βιβλίο κυκλοφόρησε τον Ιούλιο του 1950, λίγους μήνες πριν από τον θάνατο της Στρέιντ και δεν έτυχε καθόλου θερμής υποδοχής. Το Kirkus Reviews ανέφερε μάλιστα ότι παρότι ένα νέο βιβλίο των Μπράουν και Γουάισγκαρντ «θα έπρεπε να αποτελεί αφορμή για πανηγυρισμούς», το δίδυμο είχε «εισχωρήσει υπερβολικά σε μια σπάνια ατμόσφαιρα, πολύ μακριά από το ενδιαφέρον των παιδιών».

Η σημερινή έκδοση από τον McNally έχει τύχει εντελώς διαφορετικής υποδοχής από εκείνη που είχε επιφυλάξει το Kirkus στο βιβλίο 70 χρόνια πριν. Το περιοδικό του έδωσε την ανώτατη διάκριση και το χαρακτήρισε «μαγευτικό». Η αλλαγή αυτή οφείλεται κατά κύριο λόγο στις εικονογραφήσεις της Ισραηλινής καλλιτέχνιδας Όφρα Αμίτ, τις οποίες το Kirkus περιέγραψε ως εικόνες λουσμένες «σε ένα απόκοσμο, γαλάζιο ημίφως». Η Αμίτ, της οποίας η δουλειά παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στις ΗΠΑ στο βιβλίο Snoozie, Sunny, and So-So της Ντάφνα Μπεν-Τσβι (Enchanted Lion, 2020), έχει επίσης εικονογραφήσει τη συλλογή δοκιμίων της Ποπόβα The Universe in Verse (Storey Press, 2024).

Η Αμίτ είπε ότι προσέγγισε το χειρόγραφο «με μεγάλο σεβασμό και την αίσθηση μιας τεράστιας ευθύνης. Αρχικά με φόβιζε η ιδέα ότι θα έπρεπε να μπω στα παπούτσια ενός τόσο σπουδαίου εικονογράφου όπως ο Γουάισγκαρντ». Συμφωνώντας, ωστόσο, ότι το συγκεκριμένο βιβλίο δεν ήταν και η καλύτερη δουλειά του, αποφάσισε να το αναλάβει. «Το χειρόγραφο άγγιξε την καρδιά μου, γιατί μέσα του βρίσκονται τα οικουμενικά θέματα του αποχωρισμού, της απώλειας και του θανάτου, αλλά και της αγάπης, του θάρρους και της δύναμης της ζωής», συμπλήρωσε η Αμίτ. Η επανέκδοση έρχεται σε ένα κάπως ασυνήθιστο format, σχεδιασμένο ώστε να αναδεικνύει την εικονογράφηση της Αμίτ. Η πρωτότυπη έκδοση είχε ορθογώνιο, κατακόρυφο σχήμα, με ύψος 21 εκατοστά και πλάτος 14,5 εκατοστα, ενώ η νέα έκδοση των 64 σελίδων είναι σημαντικά μεγαλύτερη, με ύψος 28 εκατοστά και πλάτος 16,5.

Κι ενώ κάποιοι αναγνώστες ίσως θεωρήσουν ότι το σκοτεινό και αμφίσημο στοιχείο της ιστορίας την καθιστά ακατάλληλη για παιδιά, η Ποπόβα διαφωνεί και εξηγεί στο επίμετρο του βιβλίου τους λόγους που την οδήγησαν στην απόφαση να το επανεκδόσει με νέα εικονογράφηση: «Είναι μια ιστορία χωρίς μια τακτοποιημένη λύση ή ανταμοιβή. Μένεις μετέωρος σε αυτή τη μεταιχμιακή κατάσταση. Νομίζω ότι ίσως είναι πιο εύκολο για τα παιδιά απ’ ό,τι για τους ενήλικες να παραμείνουν σε αυτή την κατάσταση, να αιωρούνται μέσα στο άγνωστο και να αισθάνονται εκεί σαν στο σπίτι τους».

Αυτή δεν είναι η πρώτη φορά που η Ποπόβα επιχειρεί να επανεκδώσει το βιβλίο. Πριν μερικά χρόνια και με την πανδημία του κόβιντ ακόμα στην καθημερινότητά μας (2022), μαζί με την εκδότρια του ανεξάρτητου αμερικανικού εκδοτικού οίκου Enchanted Lion, Κλόντια Ζόι Μπέντρικ, προσπάθησαν να το κάνουν, όμως η εξασφάλιση των δικαιωμάτων από την κληρονομιά της Μπράουν αποδείχθηκε υπερβολικά περίπλοκη. Όταν η Ποπόβα και η Σάρα ΜακΝάλι συζήτησαν για πρώτη φορά τη δημιουργία των Marginalian Editions, το The Dark Wood of the Golden Birds ήταν ένα από τα πρώτα βιβλία στη λίστα της Ποπόβα. «Με δεδομένες τις δυσκολίες που είχαμε αντιμετωπίσει η Κλόντια κι εγώ, δεν ήμουν σίγουρη ότι το τμήμα δικαιωμάτων της McNally θα τα κατάφερνε, αλλά τα κατάφερε! Είμαι ενθουσιασμένη και ευγνώμων».

Η Κέιτ Ντάιερ, διευθύντρια δημοσιότητας των McNally Editions, δήλωσε χαρακτηριστικά ότι αυτό που παίζει καθοριστικό ρόλο στην αποδοχή του βιβλίου από το αναγνωστικό κοινό είναι το επίμετρο της Μαρία Ποπόβα, το οποίο προσφέρει το απαραίτητο πλαίσιο για την κατανόηση της αφήγησης. «Το παρασκήνιο του The Dark Wood of the Golden Birds δεν ήταν γνωστό στο κοινό όταν κυκλοφόρησε για πρώτη φορά και το δοκίμιο της Ποπόβα τοποθετεί το συναισθηματικό του φορτίο μέσα σε μια αληθινή ιστορία αγάπης και απώλειας».

Είτε το βιβλίο καταφέρει είτε όχι να βρει τη θέση του στον κανόνα της παιδικής λογοτεχνίας, η νέα αυτή έκδοση διευρύνει την κατανόηση του κοινού για μια σημαντική συγγραφέα, φωτίζοντας τις πολυπλοκότητες της ζωής και του έργου της και προσφέροντας μια νέα, φωτεινή ερμηνεία μιας ιστορίας που υπήρξε σημαντική για τη δημιουργική της πορεία.

*Αξίζει να σημειωθεί ότι η Μαρία Ποπόβα δεν είναι άγνωστη στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό, καθώς πριν από μερικά χρόνια κυκλοφόρησε στα ελληνικά το βιβλίο της «Το σαλιγκάρι με την καρδιά στα δεξιά» (μτφρ. Μάνος Μπονάνος, εκδ. Παπαδόπουλος, 2022), ενώ λίγα χρόνια πριν οι μελετητές του χώρου της παιδικής λογοτεχνίας είχαν κάνει ανάρπαστο το A Velocity of Being: Letters to a Young Reader, τη συλλογή επιστολών σπουδαίων ανθρώπων του Πολιτισμού, των Επιστημών και των Γραμμάτων προς τα παιδιά και τους έφηβους αναγνώστες με σκοπό να μοιραστούν μαζί τους τις χαρές που σου δίνει το διάβασμα, πώς τα βιβλία μας βοηθούν να διευρύνουμε το μυαλό μας και να εμβαθύνουμε στο τι πραγματικά είμαστε σαν άνθρωποι, αλλά και πώς συγκεκριμένα αναγνώσματα μας καθορίζουν και βοηθούν να διαμορφώσουμε τον χαρακτήρα μας.

**Το κείμενο γράφτηκε αντλώντας πληροφορίες από το The Marginalian, τον εκδοτικο οίκο McNally καθώς και το άρθρο του Publishers Weekly.

***Μετάφραση και επιμέλεια κειμένου: Ζωή Κοσκινίδου

ΜΟΙΡΑΣΕ ΤΟ