«Το ψάρι που το λέγανε ουράνιο τόξο» του Μάρκους Πφίστερ από τις εκδόσεις Πατάκη, παρουσιάζει το πιο όμορφο ψάρι του ωκεανού, ένα ψάρι με πολύχρωμα και αστραφτερά λέπια που, όμως, είναι ακατάδεκτο και τελικά μένει μόνο του. Ώσπου ένα χταπόδι του δίνει μια συμβουλή. Τότε, το ψάρι Ουράνιο τόξο βάζει στην άκρη την περηφάνια του και κατανοεί τη χαρά του να μοιράζεσαι.
Το βιβλίο τραβάει την προσοχή των παιδιών λόγω κειμένου και εικονογράφησης. Το κείμενο είναι απλό, συνοπτικό και εύκολο στην παρακολούθηση. Η εικονογράφηση είναι εντυπωσιακή, ιδίως τα φωσφορίζοντα, λαμπερά και ελαφρώς ανάγλυφα λέπια του ψαριού Ουράνιου Τόξου. Το βιβλίο έχει απήχηση και σε ενήλικες. «Τι ωραίο βιβλίο», μου λένε οι φοιτητές, «τι ωραία μηνύματα» που περνάει. Όταν ρωτώ τι έννοιες αναδύονται μου αναφέρουν την ομορφιά, τη φιλία, τη διαφορετικότητα, τη μοναδικότητα, την ανιδιοτέλεια και τη χαρά του μοιράσματος. Ωστόσο, το βιβλίο απαιτεί προσεκτική ανάγνωση και συζήτηση ιδίως όταν μικροί αναγνώστες αναρωτιούνται αν «για να μας αγαπούν δηλαδή πρέπει να είμαστε όλοι ίδιοι;». Το βιβλίο είναι βαθιά πολιτικό με πολλές κοινωνιολογικές προεκτάσεις. Αποτελεί άψογο ερέθισμα για φιλοσοφία με παιδιά και ενήλικες, επιτρέποντας διαφορετικές αναγνώσεις.
Όταν ένα μικρό ψαράκι ζητάει από το ψάρι Ουράνιο Τόξο το πιο μικρό του λέπι εκείνο αρνείται με απαξίωση. Η στάση αυτή δεν αρέσει σε κανένα. Ούτε στο μικρό ψαράκι, ούτε στα υπόλοιπα ψάρια του βυθού, ούτε στους αναγνώστες. Τι είναι, όμως, αυτό που δεν αρέσει; Η ομορφιά του ψαριού ή η αλαζονεία του; Το μικρό ψαράκι ζητάει επίμονα αλλά ευγενικά ένα λέπι, γιατί θαμπώνεται από την ομορφιά του ψαριού Ουράνιου Τόξου. Είναι εκτιμητής της ομορφιάς και θέλει μερίδιο σε αυτήν. Ωστόσο, όταν αντιμετωπίζει την ακατάδεκτη συμπεριφορά φεύγει απογοητευμένο. Είναι εύκολο να συμπονέσει κάποιος το μικρό ψαράκι. Τι ζήτησε; Ένα λέπι…
Το μικρό ψάρι δεν παίρνει αυτό που θέλει, ανεξάρτητα από το αν το δικαιούται ή όχι και ενημερώνει όλα τα ψάρια του βυθού, πείθοντάς τα, έμμεσα, να μην το κάνουν παρέα. Αν και μικρό, το καλώς δικτυωμένο, ψάρι απομονώνει το ψάρι Ουράνιο Τόξο, κάνοντας την ομορφιά του να μην αξίζει και περνώντας ένα σαφές μήνυμα: «Μην υποτιμάτε τη δύναμη του μικρού».
Η μοναξιά δεν βιώνεται θετικά από το ψάρι Ουράνιο Τόξο, κυρίως, επειδή έχει ομορφιά αλλά όχι…followers να τη θαυμάσουν. Το ψάρι Ουράνιο Τόξο, βιώνει, ίσως, παθητικό bullying. Γίνεται «αόρατο» και αναρωτιέται πώς είναι δυνατό η ομορφιά του να είναι ορατή τη μια στιγμή και αόρατη την επόμενη;
Η αναζήτηση βοήθειας από την πλευρά του ψαριού Ουράνιου Τόξου, όταν εκείνο δεν έχει λύσεις, είναι ένα καλό πρότυπο που προβάλει το βιβλίο. Το ψάρι μιλάει πρώτα στον αστερία, και έπειτα επισκέπτεται το χταπόδι το οποίο θεωρείται «σοφό». Το χταπόδι, ωστόσο, παρουσιάζει την ομορφιά του ψαριού Ουράνιου Τόξου ως κάτι που πρέπει να ξεφορτωθεί αντί να διαχειριστεί. Ο πιο εύκολος τρόπος είναι ο διαμοιρασμός της σε όλους. Τα αγαθά δεν είναι για τους λίγους αλλά για τους πολλούς και πρέπει να μοιράζονται. Στην ίδια γραμμή πλεύσης, μπορεί να υποστηριχθεί ότι το Ουράνιο Τόξο δεν έκανε κάτι ιδιαίτερο για να αποκτήσει τα λέπια του, δεν κατέβαλε κάποιο κόπο. Απλώς είχε την τύχη να γεννηθεί έτσι. Είναι δίκαια αυτή η λύση;
Είναι η αρχική άρνηση του ψαριού Ουράνιου Τόξου δικαιολογημένη; Αλλάζουν εύκολα οι παλιότερες πεποιθήσεις με νέες; Πώς μπορεί κάποιος να απαρνηθεί ό,τι συνιστά την ταυτότητά του; Πρέπει κάποιος να αλλάξει ταυτότητα για να γίνει αρεστός; Πρέπει να αμφισβητήσει τη συμβουλή ενός σοφού;
Το ψάρι Ουράνιο Τόξο συμμορφώνεται. Μαζί με αυτό ενδέχεται οι αναγνώστες να πέσουν «θύματα» ενός «σοφού» αντί να ψάξουν για εναλλακτικές συμβουλές και λύσεις. «Τι κάνει κάποιον να είναι σοφός;» ρωτώ συχνά τα παιδιά. «Μπορεί ένα χταπόδι να γνωρίζει τι είναι καλύτερο για ένα ψάρι;». «Είναι η λύση του χταποδιού η καλύτερη δυνατή;». «Εσείς, αν ήσασταν στη θέση του χταποδιού, τι θα συμβουλεύατε το ψάρι Ουράνιο τόξο;».
Τα παιδιά ενθαρρύνονται να διαφωνήσουν με το βιβλίο και να προτείνουν νέες εναλλακτικές. «Αν δώσει τα λέπια του μπορεί να πεθάνει!». «Μπορεί το Ουράνιο Τόξο να εξηγήσει γιατί δεν δίνει τα λέπια του». «Μπορεί το ψάρι Ουράνιο Τόξο να ζητήσει συγγνώμη που ήταν ακατάδεκτο και μετά να παίζει με τα ψάρια». «Μπορεί να δανείσει για λίγο τα λέπια του». Τα παιδιά συχνά επισημαίνουν ότι ενώ στην αρχή του βιβλίου τα ψάρια απλώς θαύμαζαν τα λέπια τώρα τα ζητούν προκειμένου να το «έχουν φίλο». Η συζήτηση μεταπηδά σε θέματα φιλίας. «Πρέπει να δώσουμε κάτι για να αποκτήσουμε φίλους;»
Όταν το Ουράνιο Τόξο αρχίζει να δίνει λέπια, νιώθει παράξενα, χωρίς να αιτιολογείται περισσότερο αυτό το συναίσθημα, αφήνοντας όμως χώρο για συζήτηση μεταξύ των αναγνωστών, αν το επιθυμούν. Το ψάρι Ουράνιο Τόξο παρατηρεί την επίδραση του δικού του λεπιού στο μικρό ψαράκι. Παρατηρεί τη χαρά, το καμάρι και την περηφάνια που δίνει το λέπι του στο μικρό ψαράκι. Όμως, το χταπόδι είχε ζητήσει από το Ουράνιο Τόξο να βάλει στην άκρη το καμάρι και την περηφάνια του, στοιχεία που πλέον επιδεικνύουν τα άλλα ψαράκια! Τελικά πόση ομορφιά, υπερηφάνεια και καμάρι είναι ανεκτά;
