Το βιβλίο «Μεταξένιο» του Κυριάκου Χαρίτου, σε εικονογράφηση του Βασίλη Κουτσογιάννη, είναι πραγματικά μεταξένιο. Χρώματα ξεχύνονται σαν κλωστές, τόσο που νιώθεις ότι θα ακουμπήσεις το βιβλίο και θα είναι απαλό, πολυτελές, στιλπνό, γυαλιστερό, πολύτιμο! Σαν μετάξι. Τα χρώματα δένονται με λέξεις απέριττες, εύστοχες και ποιητικές. Τα μεταξωτά, ωστόσο, θέλουν επιδεξιότητα. Χρειάζονται προσοχή, φροντίδα γιατί είναι ευαίσθητα και σχίζονται εύκολα.
Τι συμβαίνει όταν ένα παιδί μεταξένιο μένει με την μεταξομάνα του, ενώ αυτό ονειρεύεται να γνωρίσει και να ζήσει στον κόσμο εκεί έξω; Οι συμβολισμοί των εικόνων είναι ισχυροί. Κλουβιά που προστατεύουν, αλλά ταυτόχρονα παγιδεύουν, χρυσά περίεργα πουλιά που θέλουν ίσως να πετάξουν ελεύθερα και ένας βράχος όμοιος με φάλαινα που προστατεύει το Μεταξένιο από το εκεί έξω. Οι εικόνες αποτελούν από μόνες τους πηγή ερωτημάτων. «Γιατί υπάρχουν τόσα κλουβιά;», «Τι είναι αυτό το περίεργο πουλί;», «Γιατί ο βράχος έχει μάτι και μοιάζει με φάλαινα;» ρωτούν συχνά τα παιδιά.
Τι μας ωθεί να θέλουμε να ανακαλύψουμε το καινούριο, αντί να μείνουμε στη σιγουριά που μας προσφέρει ένα προστατευτικό κουκούλι; Το καινούριο μπορεί να είναι υπέροχο, φανταστικό αλλά ταυτόχρονα άγριο, επικίνδυνο, αδιάκριτο και χαοτικό. Όταν το μεταξένιο παιδί βγαίνει «εκεί έξω» δεν αναμένει ότι το «εκεί έξω» θα θέλει να το γνωρίσει. Βρίσκεται απροετοίμαστο όπως απροετοίμαστοι είμαστε συνήθως στις αλλαγές. Οι άλλοι δεν ξέρουν, δεν προλαβαίνουν ή δεν ενδιαφέρονται να μάθουν πώς να συμπεριφερθούν στο Μεταξένιο. Θέλουν να το πιάσουν, να το αγγίξουν, να το δουν, να το καταναλώσουν και στο τέλος της γιορτής το αφήνουν μόνο και κουρελιασμένο. «Τελικά τι κάνει κάτι να είναι γιορτή;»
Έπρεπε να ακούσει το μεταξένιο τις προειδοποιήσεις της μαμάς του; Εσείς αν ήσασταν στη θέση του Μεταξένιου θα φεύγατε; Τα παιδιά, στα οποία κάνω αυτή την ερώτηση, διχάζονται. Ποιο παιδί δε θέλει να γνωρίσει το καινούριο; Ποιο παιδί δεν έχει περιέργεια; Είναι πάντα καλό να έχουμε περιέργεια; Υπάρχουν φόβοι δικαιολογημένοι; Πως παίρνουμε τελικά τις αποφάσεις μας; Συχνά η διαδικασία αυτή είναι μονόδρομος. Ή θα ζήσεις μια ζωή στην ασφάλεια ή θα ρισκάρεις. Το Μεταξένιο ρισκάρει, αλλά ταυτόχρονα μαθαίνει τι σημαίνει να ορίζει το ίδιο τη ζωή του και τι μπορεί να πληρώσει ως τίμημα.
Τα παιδιά ορθώνουν επιχειρήματα υποστηρίζοντας είτε τη μια, είτε την άλλη άποψη. «Έπρεπε να ακούσει τη μαμά του, γιατί είναι μεγάλη και ξέρει πιο πολλά», λένε κάποια παιδιά, κάνοντας κατά κάποιο τρόπο επίκληση στην αυθεντία του ενήλικα και της γνώσης που έχει συσσωρεύσει λόγω εμπειρίας. «Να φύγει, να πάει στη γιορτή να δει πως είναι», απαντάει ένα άλλο, υπογραμμίζοντας την ανάγκη του ίδιου του Μεταξένιου να ρουφήξει τον κόσμο και να αποκτήσει δική του εμπειρία. «Μα το έσκισαν, το χάλασαν, το παράτησαν», απαντάει ένα άλλο παιδί, που έχει το αβαντάζ του παντογνώστη αναγνώστη και επισημαίνει τις συνέπειες του αγνώστου. Η συζήτηση μπορεί να επεκταθεί σε θέματα όπως αν μπορούμε να προβλέψουμε τις συνέπειες των πράξεων μας και τι συμβαίνει αν αυτές είναι αρνητικές ή και τραυματικές. Τι σημαίνει τελικά να μένεις αβοήθητος;
Με το ίδιο αβαντάζ του παντογνώστη αναγνώστη, απαντά άλλο παιδί επισημαίνοντας ότι «το τέλος είναι καλό»! Το Μεταξένιο συναντά το Ραφτάκι και εκείνο δεν το προσπερνάει. Το βοηθά να σταθεί στα πόδια του. Το επιδιορθώνει με όποιο κόστος και κόπο χρησιμοποιώντας κλωστές βαμβακιού. Εγείρονται νέα ερωτήματα: Είναι υποχρεωμένο το Ραφτάκι να βοηθήσει; Τι μας ωθεί άλλοτε να βοηθήσουμε κάποιον και άλλοτε να τον καταστρέψουμε; Γιατί βοηθάμε; Είμαστε αλτρουιστές ή περιμένουμε ανταλλάγματα; Ερωτήματα τίθενται σχετικά με την ταυτότητα κάποιου. Είναι το Μεταξένιο το ίδιο που ήταν στην αρχή; «Άλλαξε», παραδέχονται τα παιδιά. «Το Ραφτάκι το έκανε πιο δυνατό». «Το Ραφτάκι το έφτιαξε». «Όχι, το Μεταξένιο ζήτησε από το Ραφτάκι να το φτιάξει». Πώς τελικά γινόμαστε ο εαυτός μας; Πώς μας επηρεάζουν οι άλλοι και πώς εμείς αυτούς; Μπορεί κάποιος να μας «φτιάξει»; Η συζήτηση επεκτείνεται στα υλικά και στις διαφορές μεταξύ τους. Μετάξι ή βαμβάκι; Τι κερδίζει το Μεταξένιο και τι χάνει; Πώς γινόμαστε πιο ανθεκτικοί και πώς διατηρούμε ταυτόχρονα την αρχική μας φύση; Τι σημαίνει ανθεκτικότητα και τι αυθεντικότητα;
Τα δυο παιδιά στο τέλος αγκαλιάζονται. Ποιος βοήθησε τελικά ποιον; Πώς αλληλεπιδρούμε μεταξύ μας και πώς χτίζεται μια φιλία; Τι σημαίνει φιλία; Πώς αποκτούμε νέα επίγνωση του εαυτού μας; Πόση δύναμη κρύβεται μέσα μας τελικά;
Το Μεταξένιο κέρδισε ή έχασε; «Έγινε πιο δυνατό», «έμαθε και ας πόνεσε», «κέρδισε έναν φίλο» λένε τα μεγαλύτερα παιδιά. Μια τελευταία ερώτηση παιδιών, γιατί ποτέ δε τους ξεφεύγει τίποτα! «Κυρία, η μαμά του που ήταν; Γιατί δεν το αναζήτησε;» Χαμογελώ και σκέφτομαι ως εκπαιδευτικός και γονέας μαζί. Πώς θωρακίζουμε τα… Μεταξένια μας; Πότε τα αφήνουμε να χαράξουν τη δική τους πορεία;
