Μια αληθινή ιστορία που έγινε λογοτεχνία

Η Λίλα Πατρόκλου είναι συγγραφέας παιδικών βιβλίων και έχει δημιουργήσει και συντονίζει τέσσερις παιδικές λέσχες ανάγνωσης, καθώς και μια εφηβική και μια ενηλίκων, πάντα με αντικείμενο την παιδική και νεανική λογοτεχνία. Με αφορμή το νέο της βιβλίο “Ο Στρατηγός κι ο γάτος του” (εκδ. Καλειδοσκόπιο) μιλήσαμε μαζί της για την αγάπη για τα ζώα και την ανάγκη για συνύπαρξη, αλλά και για το κατά πόσο τα σημερινά παιδιά διαβάζουν και πως αντιμετωπίζουν τα άτομα με αναπηρία. Μια απολαυστική συζήτηση με μία εξαιρετικά ενδιαφέρουσα γυναίκα, που στόχο της έχει να μάθει τα παιδιά να αγαπούν τη λογοτεχνία.

Γιατί επιλέξατε για κεντρικό ήρωα έναν εν αποστρατεία στρατηγό; Τι διαφορετικό έχει το επάγγελμα αυτό ή αν θέλετε η ιδιότητα αυτή και τί προσδίδει στον χαρακτήρα του βιβλίου;

Καταρχήν, πρόκεται για μία αληθινή ιστορία. Πρώτα την ακουσα και μετά την έκανα λογοτεχνία. Ο στρατηγός είναι πραγματικό πρόσωπο, γι’ αυτό και στην αρχή του βιβλίου υπάρχει αφιέρωση σε εκείνον. Πρόκεται για έναν πολύ συμπαθητικό κύριο που γνώρισα αφού βγήκε το βιβλιο και κάνει ακριβώς ότι και ο ήρωας του βιβλίου: ζει σε ένα χωριό μαζί με έναν γάτο. Δεν τον επέλεξα εγώ, ήρθε και με βρήκε, γιατί ο ήρωας πάντα έρχεται και με βρίσκει. Από τη στιγμή που έρχεται και σε βρίσκει η ιστορία, οι ήρωες, ένα αλήθινό γεγονός, ξεκινάει και γίνεται λογοτεχνία μετά. Όλοι οι ήρωες των βιβλιων μου έτσι δημιουργούνται. Έρχονται και με βρίσκουν.

Ο γάτος είναι κι αυτός μια ιστορία από μόνος του: μόνος και ταλαιπωρημένος. Πως δένεται με τον Στρατηγό και πως αφήνεται τελικά ο ίδιος ο στρατηγός να τον βάλει στο σπίτι του και να τον αγαπήσει;

Το περίεργο είναι πως και ο γάτος, που εγώ δεν τον ξέρω, ο γιός μου τον ξέρει και μου μετέφερε την ιστορία, είναι “εν αποστρατεία”, είναι δηλαδή και οι δύο απόμαχοι της ζωής. Αυτός ο γάτος αποφάσισε να υιοθετήσει τον στρατηγό, όπως ακριβώς γίνεται και με κάθε αδέσποτο. Το βιβλίο ουσιαστικά μιλάει για την ανάγκη της συνύπαρξης και πώς μέσα από αυτή, καθρεφτιζόμαστε. Και έχουμε μεγάλη ανάγκη όλοι μας να καθρεφτιστούμε. Με αυτόν τον τρόπο μεγαλώνουν οι άνθρωποι κι έτσι μπορούν να ωριμάσουν. Εάν δεν αφήνεις περιθώριο στο καθρέφτισμα, δεν κάνεις κανένα βήμα προς την ωριμότητα, που υποτίθεται πως είναι το ζητούμενο για τις κοινωνίες του δυτικού κόσμου. Αυτό είναι που δημιουργεί τις εμπειρίες. Ένα παιδί που δεν θα καθρεφτιστεί σε ανθρώπους, θα μουγκρίζει, σαν τον Μόγλη ή τον Ρώμο και τον Ρωμύλο. Το καθρέφτισμα είναι αυτό που μας κάνει ανθρώπους και για αυτό τα παιδιά έχουν πάντα την έντονη επιθυμία να μεγαλώσουν και να γίνουν σαν τη μαμά και τον μπαμπά. Ολοι το έχουμε ανάγκη και δυστυχώς στην σημερινή εποχή λείπει. Ο γάτος λοιπόν, καθρεφτίστηκε στον Στρατηγό και τον επέλεξε, γιατί ο Στρατηγός τον τάιζε, γιατί δεν κλώτσαγε τα αδέσποτα ζώα. Και ο Στρατηγός από την πλευρά του καθρεφτίστηκε στον γάτο, γιατί ήταν κι αυτός “εν αποστρατεία”. Μπορεί να εμφανίζεται αυστηρός, αλλά δεν είναι αυταρχικός. O Στρατηγός είναι ένας ανθρωπος αυστηρός, με τάξη και σειρά, ικανός να επιβιώνει μόνος του, μακριά από την οικογένειά του, αλλά αποζητά την συντροφιά, όπως και ο γάτος.

Η ιστορία σας είναι απλή, όμως είναι γεμάτη νοήματα και μηνύματα και απέραντη αγάπη. Ποια είναι τελικά αυτά τα νοήματα που καλούνται τα παιδιά να ανακαλύψουν;

Το πρώτο πράγμα που θα καταλάβουν τα παιδιά είναι η ανάγκη της συνύπαρξης, που είπαμε πριν. Σε δεύτερο επίπεδο ίσως αντιληφθούν πως η άρνηση του Στρατηγού να δεχτεί τη γάτα μέσα στο ίδιο του το σπίτι αντικατοπτρίζει στην πραγματικότητα τον φόβο μην δεθεί μαζί της. Ο κακομοίρης ο Στρατηγός δείχνει σκληρός, αλλά είναι μαλακός μέσα του. Το πρώτο πράγμα που λέει είναι «τι θα κάνω αν η γάτα ψοφήσει;» και αυτή η φράση είναι αυτό που φοβούνται και οι περισσότεροι ενήλικες και αρνούνται – ανάμεσα σε άλλους λόγους – να υιοθετήσουν ένα ζώο. Γιατί ο Στραγητός ξέρει και το έχει ζήσει τί σημαίνει δέσιμο και απώλεια. Είναι ο φόβος του για τον πόνο, για την οδύνη, τον χωρισμό, την θλίψη που θα βιώσει αν το ζώο “φύγει”. Και αυτό είναι κάτι που πρέπει να συζητηθεί με τα παιδιά.

Σαν συγγραφέας και άνθρωπος με αναπηρία δραστηριοποιείστε εδώ και πολλά χρόνια με την προετοιμασία παιδιών δημοτικού για την ένταξη ατόμων με αναπηρίες στα σχολεία. Πως το κάνετε αυτό και ποια είναι αφενώς η αντίδραση της τάξης κι αφετέρου η αντίδραση του παιδιού που καλείται να μπει σε ένα νέο περιβάλλον;

Αν και είναι μια τεράστια συζήτηση, μπορώ να πω το εξης: επισκέπτομαι τα σχολεία για δύο λόγους, ο ένας είναι για να κάνω τα παιδιά σαν συγγραφέας να αγαπήσουν τη λογοτεχνία. Εχω ένα όραμα στη ζωή μου και πολλούς σκοπούς και στόχους. Ο ένας στόχος είναι αυτός που ανέφερα. Το μεγάλο μου όραμα όμως είναι να καταφέρουμε σαν λαός να εξοικιωθούμε σε βάθος χρόνου με την εικόνα και την ιδέα της αναπηρίας, για να μπορέσουμε να ζήσουμε εν ειρήνη. Αν αγαπάμε τη λογοτεχνία είναι ένας δρόμος που μας οδηγεί σε αυτό. Εάν από μικροί εκπαιδευτούμε – καθώς η γνώση είναι αυτή που διώχνει τον φόβο –  θα καταφέρουμε να αποδεχτούμε την αναπηρία σαν ιδέα και εικόνα.

Ένα παιδί με αναπηρία που θα πάει στο σχολείο, το πρώτο εχθρικό πράγμα που θα συναντήσει είναι το ίδιο το κτίριο. Αν τα σχολεία ήταν χτισμένα με τέτοιο τρόπο ώστε να μπορούν να έχουν πρόσβαση σε αυτά παιδιά με αναπηρία, τότε και τα υπολοιπα παιδιά θα είχαν πιο φιλική διάθεση απέναντι στα παιδιά με αναπηρία. Δυστυχώς και λόγω κρίσης στα γενικά σχολεία πάνε να κλείσουν τα προγράμματα ένταξης (μια τάξη σε κάθε σχολείο όπου δάσκαλοι ειδικής αγωγής δουλεύουν με παιδιά με αναπηρία, δυσλεξία, διάσπαση προσοχής, ελαφριές μορφές αυτισμού, ώστε να ενταχθούν στις κανονικές τάξεις του σχολείου), με αποτέλεσμα παιδιά με διάφορες μορφές αναπηρίας να μπαίνουν στις τάξεις απροετοίμαστα και να μην μπορούν οι ίδιοι οι καθηγητές να τα αντιμετωπίσουν, μιας και δεν έχουν εκπαιδευτεί για αυτό από τις ίδιες τους τις σχολές στις οποίες φοίτησαν. Ερχεται λοιπόν το παιδί με αναπηρία στην τάξη και τα υπόλοιπα παιδιά δεν είναι προετοιμασμένα να το δεχτούν, γιατί δεν έχουν εξοικειωθεί με την εικόνα της αναπηρίας από τα προνήπια και τους παιδικούς σταθμούς. Εκεί μπαίνω εγώ, που σε τελευταία ανάλυση δεν είμαι και κρατικός φορέας και μεσα από σεμινάρια σε δασκάλους και νηπιαγωγούς προσπαθώ και μαζί με την Τέρψη Ρηγοπούλου να τους ενημερώσουμε, ώστε να δουλεύουν στο σχολείο και να μπορουν τα παιδιά να εξοικειωθούν και με την εικόνα και με την ιδέα. Μπαίνοντας εγώ σαν μονάδα στα σχολεία το μόνο που κάνω είναι μέσα από τη λογοτεχνία να εξοικειώσω τα παιδιά για να μπορέσουν οι πολλοί να πλησιάσουν το ένα. Είναι πολύ πιο εύκολο να πλησιάσουν οι πολλοί τον έναν, παρά το ανάποδο.

Πιστεύετε πως τα σημερινά παιδιά διαβάζουν; Τους αρέσει το διάβασμα; Το ψάχνουν ίσως λίγο παραπάνω από πριν; Υπάρχουν διαφορές του τώρα με το πριν, που δεν υπήρχε Ιντερνετ;

Όχι δεν διαβάζουν και δεν τους αρέσει το διάβασμα, δεν το ψάχνουν. Δεν διαβάζουν γιατί τους έχει δωθεί απλόχερα η τεχνολογία από πολύ μικρή ηλικία. Δεν τους είναι οικείο αντικείμενο το βιβλίο. Παρόλο που οι γονείς υποτίθεται πως δίνουν στα παιδιά βιβλία, δεν τα εξοικειώνουν με το βιβλίο, γιατί οι ιδιοι δεν διαβάζουν. Δεν προλαβαίνουμε να διαβάσουμε. Ενα βιβλίο θέλει τον χρόνο του και εμείς πάσχουμε από έλλειμμα χρόνου και αυτό είναι πρόβλημα. Δεν υπάρχει χρόνος και αυτό δεν συμβαίνει μόνο εδώ στην Ελλάδα, συμβαίνει σε όλο τον δυτικό κόσμο.

Η εικονογράφηση του βιβλίου έχει γίνει από την Κατερίνα Χαδουλού.

Ζωή Κοσκινίδου

Σπούδασε Δημοσιογραφία στο Αμερικάνικο Κολλέγιο Ελλάδος και δούλεψε για περισσότερο από μια δεκαετία στην ελληνική έκδοση της εφημερίδας "Metro", ενώ παράλληλα αρθρογράφουσε σε μουσικά περιοδικά (Sonik, Ποπ & Ροκ). Υπήρξε ανταποκρίτρια της Μetro International. Η "Κόκκινη Αλεπού" είναι το δικό της ηλεκτρονικό περιοδικό που ασχολείται αποκλειστικά με θέματα που αφορούν το παιδικό βιβλίο. Τον Ιανουάριο του 2018 σχεδίασε και υλοποιεί από τότε την εκστρατεία ενθάρρυνσης των μεγαλόφωνων αναγνώσεων "Διαβάζω Δυνατά".

Recent Posts

Αναδρομική έκθεση με έργα του Oliver Jeffers

Περισσότερα απο εκατό έργα του διάσημου Ιρλανδού εικαστικού φιλοξενούνται στο Orlando Museum of Arts ως…

5 ημέρες ago

Οι ιστορίες του Κατ Γάτοβιτς #3

Ο Κάτ Γάτοβιτς μας αφηγείται την ιστορία του Μικρού Γίγαντα του Andres Guerrero υπό τους…

1 εβδομάδα ago

Κοιτάζοντας τα αστέρια

Ενα εξαιρετικό βιβλίο γνώσης για μικρούς αλλά και μεγάλους σε ηλικία παρατηρητές του νυχτερινού ουράνιου…

2 εβδομάδες ago

Βάσια Χατζηγιαννάκη

Η ραδιοφωνική παραγωγός γράφει στην Κόκκινη Αλεπού για το δικό της αγαπημένο παιδικό βιβλίο.

2 εβδομάδες ago

Απονεμήθηκαν τα βραβεία Eisner 2020

Τα βιβλία των Mariko Tamaki, George Takei και Tillie Walden ανάμεσα σε αυτά που βραβεύτηκαν…

2 εβδομάδες ago

Διονύσης Σιμόπουλος

Ο σπουδαίος Ελληνας αστροφυσικός μιλάει στην Κόκκινη Αλεπού για τη νέα σειρά βιβλίων γνώσεων για…

2 εβδομάδες ago