Συγγραφέας: Κατερίνα Δημόκα
Εικονογράφηση: Αιμιλία Κονταίου
Εκδόσεις: Μεταίχμιο
Χρονιά έκδοσης: 2026
Ηλικία: 9+
Ο Ξενοφώντας ή σκέτο Φώντας είναι ένα αγόρι στην προεφηβεία, που ζει με τους γονείς του και τη μικρή του αδερφή. Η δασκάλα του, η κυρία Στέλλα, λέει πως γράφει ωραίες εκθέσεις, γιατί έχει πολλή φαντασία. Ο ίδιος θεωρεί ότι τη φαντασία την έχει πάρει από τη μητέρα του και στις εκθέσεις αναμιγνύει την πραγματικότητα με κάποια ψεματάκια, που όμως δεν πειράζουν καθόλου.
Η ζωή τους ανατρέπεται εντελώς όταν ο πατέρας του Φώντα μένει ξαφνικά άνεργος. Παρότι αγωνίζεται να βρει άλλη δουλειά, το εγχείρημα αποδεικνύεται εξαιρετικά δύσκολο κι έτσι αναγκάζονται να μετακομίσουν. Φεύγουν λοιπόν από το Κουκάκι και πάνε στον Νέο Κόσμο, όπου πράγματι ανοίγεται μπροστά τους «ένας νέος κόσμος»! Αλλάζουν γειτονιά και φίλους, δίνουν το σκυλάκι τους στον παππού και τη γιαγιά λόγω έλλειψης χώρου…
Ιδιοκτήτης του νέου σπιτιού που νοικιάζουν είναι ο κύριος Πάνου, ένας παράξενος τύπος με ιδιόρρυθμο ντύσιμο, που μένει ακριβώς δίπλα τους και με τον οποίο ο πατέρας του δείχνει να περνάει όλο και περισσότερο χρόνο. Στην ίδια πολυκατοικία μένει και η διαχειρίστρια, η κυρία Μπέλλου, η οποία σε αντίθεση με τον κύριο Πάνου φαίνεται να μαγεύει τον μικρό.
Ο Φώντας είναι παράλληλα και αφηγητής της ιστορίας μας, μιλάει για την οικογένειά του και το σκέιτ που τόσο αγαπάει, για την παλιά του γειτονιά και το σχολείο του, που ευτυχώς παραμένει ίδιο. Μέσα σ’ όλα, μιλάει και για τον κύριο Πάνου, που αποτελεί μυστήριο για εκείνον: βασικά, δεν ξέρει καν αν τον συμπαθεί, του φαίνεται περίεργη η φιγούρα του, δεν μπορεί να καταλάβει τι ακριβώς δουλειά κάνει. Ποιος είναι τελικά ο κύριος Πάνου; Ο Ξενοφώντας έχει βαλθεί να διαλευκάνει το μυστήριο γύρω από την παρουσία του.
Τα στοιχεία είναι όλα εκεί! Ίσως απλά να χρειάζεται λίγη παραπάνω φαντασία για να τα συνδυάσει κανείς μεταξύ τους ώστε να βρει την αλήθεια κι ο Ξενοφώντας φαντασία έχει μπόλικη! Μα είναι όντως αυτή η αλήθεια ή έχει μπλεχτεί κι εδώ η πραγματικότητα με τη φαντασία και με κάποια αθώα ψεματάκια, σαν αυτά που προσθέτει ο Φώντας στις εκθέσεις του για να τις διανθίσει; Το ερώτημα παραμένει ανοιχτό μέχρι το τέλος του βιβλίου κι εξακολουθεί να πλανάται στον τίτλο του: Ποιος «ήταν» τελικά ο κύριος Πάνου;
Η Κατερίνα Δημόκα χάνεται πίσω από τον αφηγητή, στον οποίο δίνει μια γλώσσα – και κυρίως μια συμπεριφορά – συμβατή με την ηλικία του. Ο λόγος του Ξενοφώντα είναι απλός παρά τη μαεστρία του (βλ. π.χ. όταν εξηγεί το στερητικό Α μέσα από την ανεργία του πατέρα του), άμεσος και σε συνεπαίρνει, ενώ τα συναισθήματά του εναλλάσσονται κι αποτυπώνονται με τρόπο πέρα για πέρα αληθινό. Η ιστορία απορροφά τον αναγνώστη τόσο έντονα μέσα της, που τα κομματάκια του παζλ έρχονται να μπουν στη θέση τους στις τελευταίες μόνο σελίδες του βιβλίου, εκεί όπου η πηγαία έκπληξη συναντά το προφανές κι αναμενόμενο. Προφανές κι αναμενόμενο δηλαδή για τον Φώντα, ο αναγνώστης ας τα ζυγίσει όλα, ας τα αξιολογήσει κι ας αποφασίσει μόνος του…
Η Αιμιλία Κονταίου έρχεται να συμπληρώσει την ιστορία με μια όμορφη εικονογράφηση, που σε βάζει στο κλίμα και ξεκουράζει το μάτι από το συνεχές κείμενο. Σε αντίθεση με τις περιγραφές του αφηγητή, που όπως θα διαπιστώσετε είναι γεμάτες χρώματα, οι εικόνες της Κονταίου είναι ασπρόμαυρες και κινούνται σε σχετικά απλές γραμμές. Οτιδήποτε παραπάνω μάλλον θα πρόσθετε στοιχεία που θα οδηγούσαν ευκολότερα στη λύση του μυστηρίου κι αυτό δε θα εξυπηρετούσε καθόλου την πλοκή της ιστορίας! Αρμονική η συνεργασία της Κονταίου με τη Δημόκα, σαν να έχουν συνεννοηθεί πώς θα κρατήσουν τους αναγνώστες σε αγωνία μέχρι το τέλος!
Το βιβλίο διαβάζεται σίγουρα από παιδιά αντίστοιχης ηλικίας με τον αφηγητή, που διαβάζουν μόνα τους κι αγωνιούν κι εκείνα να βρουν τις πολυπόθητες απαντήσεις στα ερωτήματα που τον βασανίζουν. Εξαιρετική η ρεαλιστική προσέγγιση στο θέμα της ανεργίας, που παρουσιάζεται με τα προβλήματά της χωρίς ωστόσο να προκαλεί πανικό, και γίνεται αντιληπτή διαφορετικά από κάθε μέλος της οικογένειας, παρότι εν τέλει ανατρέπει τις ζωές όλων. Μια ωραία ιστορία, όχι ανάλαφρη, μα ούτε και βαριά· λίγο στενόχωρη ίσως κατά τη διάρκεια, αλλά αδιαμφισβήτητα αισιόδοξη στο τέλος. Ένα ωραίο μίνι-μυθιστόρημα που μπορεί άνετα κανείς να το φανταστεί και ως θεατρικό έργο. Κάποιοι άνθρωποι ξέρουν να αφηγούνται ιστορίες και η Κατερίνα Δημόκα με την Αιμιλία Κονταίου – που έχουν ξεχωρίσει κι από το Ελληνικό Τμήμα της ΙΒΒΥ – είναι σίγουρα από αυτούς…
