Η σύγχρονη σλοβενική λογοτεχνία για παιδιά συγκαταλέγεται στις πιο δημιουργικές και εξωστρεφείς της Ευρώπης. Με έργα που μεταφράζονται σε πολλές γλώσσες και διακρίνονται διεθνώς, οι δημιουργοί της προσεγγίζουν τα παιδιά με σεβασμό, εμπιστεύονται τη νοημοσύνη και τη φαντασία τους και δε διστάζουν να καταπιαστούν με απαιτητικά θέματα. Τον περασμένο Μάιο επισκέφτηκαν την Ελλάδα με αφορμή τη διεξαγωγή της Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου της Θεσσαλονίκης τρεις Σλοβένοι συγγραφείς και δημιουργοί βιβλίων για παιδιά: η Γιάνα Μπάουερ, η Αντρέα Πέκλαρ και ο Έβαλντ Φλίσαρ, καλεσμένοι και οι τρεις των Εκδόσεων Βακχικόν. Ανάμεσα στις παρουσιάσεις των βιβλίων τους σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη, η Κόκκινη Αλεπού είχε την ευκαιρία να συνομιλήσει με τους τρεις δημιουργούς για τη δύναμη της παιδικής λογοτεχνίας, τον ρόλο της φαντασίας, τη σχέση εικόνας και κειμένου, αλλά και για τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει σήμερα η ανάγνωση σε έναν κόσμο όπου τα βιβλία καλούνται να ανταγωνιστούν τις οθόνες.
Συνέντευξη στις Μαριάννα Γιαννουλάκη, Ζωή Κοσκινίδου και Μάρα Ψαράκη
Η Γιάνα Μπάουερ, συγγραφέα του βιβλίου Πώς να αγκαλιάσεις έναν σκαντζόχοιρο, εκτός από συγγραφέας βιβλίων για παιδιά, είναι και αρχισυντάκτρια του ιστορικού λογοτεχνικού περιοδικού Sodobnost, ενώ επιμελείται και το εκδοτικό πρόγραμμα του μη κερδοσκοπικού οργανισμού KUD Sodobnost International, συμβάλλοντας έτσι στην προώθηση της σύγχρονης σλοβενικής και διεθνούς λογοτεχνίας. Έχει επίσης επιμεληθεί σημαντικές εκδοτικές σειρές παιδικών βιβλίων και σύγχρονης πεζογραφίας, άρα γνωρίζει πολύ καλά τόσο τον χώρο όσο και το αναγνωστικό κοινό.
Για εκείνη η παιδική λογοτεχνία μπορεί να υποτιμάται συχνά ως λογοτεχνικό είδος, όμως αποτελεί ένα πλούσιο, ζωντανό σύμπαν στο οποίο ένιωθε πάντοτε σαν στο σπίτι της, τόσο ως αναγνώστρια όσο και ως συγγραφέας. “Είναι ένας χώρος που προσφέρει απεριόριστες δυνατότητες για το θαυμαστό και το μαγικό, προσκαλώντας μικρούς και μεγάλους να διαβούν κατώφλια μαγικών κόσμων, να τους φανταστούν, να τους δημιουργήσουν και να τους κατοικήσουν”, αναφέρει χαρακτηριστικά και συνεχίζει εξηγώντας μας πως “ίσως αυτό το πνεύμα της δημιουργίας χωρίς όρια να είναι ο λόγος που με γοήτευσε τόσο βαθιά και με οδήγησε στη συγγραφή για παιδιά και εφήβους”. Πιστεύει ακράδαντα ότι τα παιδιά έχουν ανάγκη από βιβλία που τους καλλιεργούν την αίσθηση του θαυμασμού και της μαγείας, που τους θυμίζουν ότι όλα είναι δυνατά. Ωστόσο, αυτή δεν είναι μια ανάγκη που αφορά μόνο τη νεαρή ηλικία, αλλά κάτι που και οι ενήλικες συχνά ξεχνούν ότι χρειάζονται και οι ίδιοι.
O πατέρας σας ήταν δεινός αφηγητής και οι θρύλοι για μάγισσες και πνεύματα ήταν οι ιστορίες που ακούγατε να σας διηγείται ως παιδί, κάτι που φαίνεται να αποτελεί σημαντική πηγή έμπνευσης για τα βιβλία σας. Πόσο συνειδητά αντλείτε από εκείνες τις πρώιμες εμπειρίες όταν γράφετε; Θεωρείτε ότι υπάρχει ο κίνδυνος να τις εξιδανικεύετε;
Φυσικά, όλες εκείνες οι ιστορίες και τα παραμύθια διαμόρφωσαν τη γραφή μου· άλλωστε, ήταν το τοπίο της παιδικής μου φαντασίας. Τα κουβαλούσα μέσα μου, βυθιζόμουν σε ατέλειωτες ονειροπολήσεις και πιστεύω πως αυτές οι ήσυχες περιπλανήσεις συνέβαλαν στο να διαμορφωθεί ο τρόπος με τον οποίο σκέφτομαι και καλλιεργώ τη φαντασία μου. Όταν μεγαλώνεις μέσα σε μια ευτυχισμένη παιδική ηλικία, είναι σχεδόν αναπόφευκτο να την εξιδανικεύσεις αργότερα. Έστω και λίγο.
Παρότι τα βιβλία σας απευθύνονται πρωτίστως στα παιδιά, οι ιστορίες σας μπορούν να διαβαστούν από αναγνώστες κάθε ηλικίας. Γράφετε έχοντας και τους ενήλικες κατά νου ή αυτό προκύπτει φυσικά;
Ποτέ δεν γράφω έχοντας στο μυαλό μου τους αναγνώστες, ούτε τα παιδιά, ούτε τους ενήλικες. Ακολουθώ, πάνω απ’ όλα τους ήρωές μου και τη βαθιά αλήθεια ότι η ζωή είναι πολύπλοκη, συχνά περίπλοκη, και ότι ο καθένας μας προσπαθεί να βρει τη δική του θέση κάτω από τον ήλιο.
Το εικονογραφημένο βιβλίο σας Πώς να αγκαλιάσεις έναν σκαντζόχοιρο τιμήθηκε το 2022 με το Βραβείο Kristina Brenkova ως το Καλύτερο Εικονογραφημένο Βιβλίο στη Σλοβενία. Πραγματεύεται την επιθυμία για εγγύτητα και τον φόβο της απόρριψης. Πώς προσεγγίζετε δύσκολα θέματα σε βιβλία που απευθύνονται σε πολύ μικρά παιδιά;
Πιστεύω πως τέτοια θέματα πρέπει να προσεγγίζονται με ειλικρίνεια. Ταυτόχρονα, δεν πρέπει ποτέ να απλουστεύουμε ή να υποτιμούμε τα συναισθήματα, τις δυσκολίες ή τους φόβους των παιδιών, αλλά να τα αντιμετωπίζουμε με σεβασμό.
Εκτός από συγγραφέας, είστε επίσης αρχισυντάκτρια του λογοτεχνικού περιοδικού Sodobnost και επιμελείστε το εκδοτικό πρόγραμμα του KUD Sodobnost International. Με τη διπλή αυτή ιδιότητα έχετε μια ευρύτερη εικόνα του χώρου του βιβλίου στη Σλοβενία. Πόσο θεωρείτε ότι διαβάζουν σήμερα τα παιδιά στη χώρα σας;
Όπως συμβαίνει και στον υπόλοιπο κόσμο, έτσι και στη Σλοβενία παρατηρούμε μείωση της αναγνωστικής συνήθειας. Τα βιβλία δυσκολεύονται όλο και περισσότερο να ανταγωνιστούν τα κινητά τηλέφωνα, τα οποία, παρά τις εντυπωσιακές δυνατότητές τους, προσφέρουν και αμέτρητους λαμπερούς περισπασμούς. Η διαμόρφωση ενός αναγνώστη και, ευρύτερα, η διαμόρφωση ενός ανθρώπου μέσα από τα βιβλία, όπως τη γνωρίσαμε εμείς στα παιδικά μας χρόνια θα εξαρτάται ολοένα και περισσότερο από το κατά πόσο οι γονείς συνειδητοποιούν τι πραγματικά επιθυμούν για τα παιδιά τους. Άλλωστε, αν κλείσετε το Wi-Fi, ίσως ξαναβρείτε τα παιδιά σας. Κάποτε κάποια παιδιά τα άφηναν στους δρόμους· σήμερα, πολλά τα αφήνουν στις συσκευές τους.
Θα θέλαμε να κλείσουμε τη συνέντευξη αυτή με την εξής ερώτηση: τα παιδιά που διαβάζουν σήμερα τα βιβλία σας θα είναι ενήλικες σε λιγότερο από 15 χρόνια. Τι ελπίζετε να πάρουν μαζί τους από τις ιστορίες σας;
Εύχομαι να βρουν το θάρρος να ζήσουν πραγματικά μια ζωή στην οποία όλα είναι δυνατά· να υπάρχει πάντοτε μια θέση ακόμη στο τραπέζι τους για έναν άνθρωπο παραπάνω και, πάνω απ’ όλα, να σκέφτονται με το δικό τους μυαλό.
Το βιβλίο της Γιάνα Μπάουερ “Πώς να αγκαλιάσεις έναν σκαντζόχοιρο” κυκλοφορεί σε μετάφραση Μαριάννας Αβούρη από τις εκδόσεις Βακχικόν.
Διαβάστε τη συνέντευξη της Αντρέα Πέκλαρ εδώ.
Διαβάστε τη συνέντευξη του Έβαλντ Φλίσαρ εδώ.
