“5” θα πει τα πέντε πιο αγαπημένα βιβλία ενός εικονογράφου. Κάθε μήνα μία Ελληνίδα ή ένας Έλληνας δημιουργός καλείται να επιλέξει και παρουσιάζει πέντε εικονογραφημένα βιβλία – ελληνικά ή ξένα, καινούρια ή παλιότερα, για παιδιά ή ενήλικες, τα πέντε που αγαπάει πιο πολύ. Μέσα από αυτές τις επιλογές και τα μικρά κείμενα που συνοδεύουν τα βιβλία σαν ένα είδος λεζάντας, παίρνουμε μια μικρή γεύση από τις αναγνωστικές προτιμήσεις των εικαστικών καλλιτεχνών, τα βιβλία των οποίων έχουμε στα σπίτια μας και ξεφυλλίζουμε σχεδόν καθημερινά με ή χωρίς τα παιδιά μας. Μας δίνουν με αυτόν τον τρόπο μια ιδέα από τις επιρροές τους, τους καλλιτέχνες που θαυμάζουν και τα έργα που αγαπούν να έχουν στη βιβλιοθήκη τους. Παράλληλα, μέσα από τις επιλογές αυτές γνωρίζουμε βιβλία και δημιουργούς που ίσως να μην είχαμε συναντήσει ως τώρα. Σαν ένα ταχύρυθμο μάθημα εικαστικών, μια εισαγωγή στον υπέροχο κόσμο της εικονογράφησης, που μόνο οι ίδιοι οι εικονογράφοι μπορούν να προσφέρουν.
Επιμέλεια στήλης: Ζωή Κοσκινίδου
Ο Μιχάλης Καζάζης, γεννημένος στη Θεσσαλονίκη, σπούδασε εικονογράφηση στο Πανεπιστήμιο του Brighton στην Αγγλία. Εργάζεται ως εικονογράφος παιδικών και εκπαιδευτικών βιβλίων, συγγραφέας και σχεδιαστής χρηστικών αντικειμένων, ενώ διοργανώνει επιμορφωτικά και δημιουργικά εργαστήρια. Κεντρικό στοιχείο της δημιουργικής του πορείας υπήρξε η πολυετής συνεργασία του με τον Αρκτούρο για την προστασία της άγριας ζωής και του φυσικού περιβάλλοντος. Το βιβλίο του «Ζήκος ο λύκος, φώναξέ μου σ’ αγαπώ» βρέθηκε στη μικρή λίστα υποψηφίων για βράβευση στην κατηγορία Εικονογραφημένο Βιβλίο για Παιδιά (2012). Παράλληλα, ασχολείται με τη ζωγραφική και τη γλυπτική. Εδώ επιλέγει τα δικά του πέντε αγαπημένα εικονογραφημένα βιβλία και γράφει τους λόγους για τους οποίους τα ξεχωρίζει.
The Golden Treasury of Myths and Legends, Anne Terry White, εικονογράφηση Alice Provensen και Martin Provensen, Golden Press, New York, 1959.
Οι εικόνες των Alice και Martin Provensen με ενθουσιάζουν σήμερα με την ίδια ένταση που ένιωθα μικρό παιδί· ξεφυλλίζοντας το βιβλίο Μύθοι και Θρύλοι, με κυρίευε πάντα μια εσωτερική ταραχή. Τα θέματα, οι συνθέσεις, οι χρωματισμοί ανέδυαν μια αποκρυφική διάσταση. Αγαπημένο ζευγάρι στη ζωή και αχώριστοι συνεργάτες στην καλλιτεχνική τους δημιουργία, η Alice και ο Martin Provensen εικονογράφησαν μαζί δεκάδες παιδικά βιβλία, με μια ιδιαίτερη αισθητική και τεχνοτροπία που γνώρισε μεγάλη αναγνώριση. Το βιβλίο Μύθοι και Θρύλοι – πως κυκλοφόρησε μεταφρασμένο στην Ελλάδα από τις εκδόσεις Χρυσή Πέννα- διασκευάζει ιστορίες της παγκόσμιας μυθολογίας, εστιάζοντας κυρίως στην αρχαία ελληνική μυθολογία, με καθαρή και ρέουσα, ξεκούραστη γραφή και εικόνες που αποπνέουν μια διάχυτη, μυστηριακή και επιβλητική ατμόσφαιρα. Η εικονογράφηση των Alice και Martin Provensen έχει τη δύναμη να διεγείρει τα βαθύτερα ψυχικά επίπεδα του αναγνώστη και θεατή.
Winnie-The-Pooh, A. A. Milne, εικονογράφηση E. H. Shepard, Methuen Children’s Books, London, 1974. O Γουίνι το Αρκουδάκι, είναι ίσως ο πιο αγαπημένος μου χαρακτήρας στον κόσμο των παιδικών παραμυθιών, όπως τον γνώρισα μέσα από τις αυθεντικές εκδόσεις του 1926, ’27, ’28 και ’74. Η κλασική και πνευματώδης γραφή του Α. Α. Milne περιγράφει, μέσα από τις καθημερινές ιστορίες του Γουίνι και των φίλων του, τη φύση των σχέσεων, τις υπαρξιακές ανησυχίες και τους φιλοσοφικούς στοχασμούς με τον πιο ανάλαφρο, υπαινικτικό και ουσιαστικό τρόπο. Η αξεπέραστη εικονογράφηση του E. H. Shepard δίνει ζωή και αυθεντικότητα σε κάθε χαρακτήρα, με μια αφοπλιστικά ανέκφραστη εκφραστικότητα που ξεχειλίζει συναίσθημα. Μια σύνθεση εικόνας και κειμένου που ζεσταίνει διαχρονικά την καρδιά και πλουτίζει τον νου.
Σκίτσα του Μποστ, Μέντης Μποσταντζόγλου (Μποστ), εκδόσεις Κείμενα, 1971.
Ένα από τα βιβλία που ξεχώρισα από μικρή ηλικία στη βιβλιοθήκη της οικογένειάς μου ήταν το άλμπουμ, Σκίτσα του Μποστ. Οι γελοιογραφίες του με εντυπωσίαζαν: παρατηρούσα με θαυμασμό την καθαρότητα και την ακρίβεια με τις οποίες τα σκίτσα του αποτύπωναν τους χαρακτήρες· ενώ ο λόγος του με γοήτευε — οξυδερκής και θαρραλέα καυστικός. Παραμένει, για μένα, αξεπέραστος, χάρη στη βαθιά καλλιέργειά του, στην εξαιρετική αντίληψη της κοινωνικής και πολιτικής ζωής της εποχής του, στο απαράμιλλο σατιρικό του πνεύμα και τη διαυγή αναπαραστατική δύναμη των σκίτσων του.
Enfances, Jean-Jacques Sempé, Éditions Denoël, 2011.
Ο λατρεμένος μου Sempé. Με δύο μόνο γραμμές, τα σκίτσα του αποτυπώνουν ολόκληρη την ουσία. Μαζί με τον Ρενέ Γκοσινί δημιούργησαν το 1959 τον ήρωα, Ο Μικρός Νικόλας (Le petit Nicolas), το πρώτο βιβλίο μιας σειράς που θα κατακτήσει τον κόσμο. Στη συνέχεια εκδίδει δεκάδες άλμπουμ, με το χαρακτηριστικό, λιτό, γοητευτικό και αέρινο σχέδιό του, αντλώντας θεματολογία από τον σύγχρονο άνθρωπο και την αστική ζωή. Το Enfances αφιερώνεται στα παιδικά χρόνια, στην ψυχή και στη ζωή της παιδικής ηλικίας. Με σχεδιαστική απλότητα και μια γλυκιά υπαρξιακή μελαγχολία αποτυπώνει ξέγνοιαστες στιγμές, μικρές περιπέτειες και τη χαρά της ανακάλυψης και της δημιουργίας, αποκαλύπτοντας την πολύμορφη εσωτερική ζωή των παιδιών και τον τρόπο που βιώνουν τον κόσμο. Σκίτσα γεμάτα ποίηση, γοητεία, ρυθμό και περιεκτικότητα νοήματος.
Υπέροχη μπανιέρα μου!, Φίλιππος Μανδηλαράς, εικονογράφηση Βασίλης Κουτσογιάννης, Ίκαρος, 2026.
Η Υπέροχη μπανιέρα μου! είναι μια βουτιά στην ονειρική φαντασία, όπου όλα είναι δυνατά. Ο Φίλιππος Μανδηλαράς, μέσα από μία αφηγηματικά πρωτότυπη και ανεπιτήδευτα τρυφερή ιστορία, μας μεταφέρει στον εσωτερικό κόσμο της δημιουργικής σκέψης, όπου οι ιδέες γεννιούνται και εξελίσσονται σε λόγο και εικόνα, γιορτάζοντας την ελευθερία της φαντασίας. Το κείμενο δένει απόλυτα και φυσικά με την εξαιρετική εικονογράφηση του Βασίλη Κουτσογιάννη, σαν να γεννήθηκαν μαζί. Η παιχνιδιάρικη φαντασία του εικονογράφου, οι σουρεαλιστικές λεπτομέρειες και ο πλούτος των χρωμάτων μεταμορφώνουν κάθε σελίδα σε έναν ξεχωριστό μαγικό κόσμο που δεν χορταίνει κανείς να παρατηρεί. Ένα βιβλίο που δίνει φτερά στο πνεύμα και διευρύνει τα όρια της έμπνευσης.
