Που θα πιάσω εγώ στο στόμα μου τον Altan! Κι όμως, θα τον πιάσω. Όσοι προδίδουμε ηλικία και αναγνωστικά γούστα τον ξέρουμε καλά: τον θρυλικό Altan των γελοιογραφιών και των πιο «ενήλικων» κόμικς, με το καυστικό χιούμορ, το πολιτικό σχόλιο που δεν χαρίζεται σε κανέναν, το λιτό αλλά απολύτως αναγνωρίσιμο σχέδιο και εκείνη την αίσθηση ότι κάθε ατάκα ισορροπεί επικίνδυνα στο όριο του ακατάλληλου, αλλά πάντα πέφτει μέσα. Από τους δημιουργούς που τους ξεχωρίζεις από χιλιόμετρα και που, αν δεν τους έχεις διαβάσει, μάλλον κάτι σου λείπει.
Να με συμπαθάτε, λοιπόν, για το κενό στην εκπαίδευσή μου, αλλά έπαθα ένα μικρό πολιτισμικό σοκ όταν έμαθα ότι ο Altan, με αυτό το τόσο ιδιαίτερο ύφος, ξεκίνησε την καριέρα του από τον χώρο του παιδικού κόμικ. Και όχι απλώς πέρασε από εκεί, αλλά δημιούργησε έναν από τους πιο εμβληματικούς παιδικούς χαρακτήρες της Ιταλίας: την Pimpa.
Στα χέρια μου έφτασε η ειδική έκδοση που διανέμει δωρεάν το Ιταλικό Ινστιτούτο, με πρωταγωνίστρια τη γλυκύτατη σκυλίτσα Pimpa, τον πιο διάσημο ήρωα του Altan. Μια έκδοση που σε κερδίζει από την πρώτη επαφή: σκληρό εξώφυλλο, μεγάλο σχήμα, χαρτί εξαιρετικής ποιότητας, 53 σελίδες γεμάτες εικόνα και χρώμα. Δεν μιλάμε για φυλλάδιο ή για κάποιο πρόχειρο παιδικό έντυπο, αλλά για ένα κανονικό, «χορταστικό» βιβλίο. Έκλαψα λίγο. Γιατί; Γιατί το ιταλικό υπουργείο πλήρωσε τον Altan για να δημιουργήσει ένα εικονογραφημένο βιβλίο, το οποίο διανέμει δωρεάν σε παιδιά σε όλο τον κόσμο, με στόχο να γνωρίσουν την Ιταλία. Την ιστορία της, την παράδοσή της, τις γεύσεις της, τον πολιτισμό της. Μια χώρα, δηλαδή, επενδύει σοβαρά χρήματα και κύρος σε έναν μεγάλο δημιουργό, όχι για να στήσει απλώς μια πολιτιστική βιτρίνα, αλλά για να μιλήσει στα παιδιά με ποιότητα, φροντίδα και αισθητική. Αν αυτό δεν είναι πολιτιστική πολιτική, τότε τι είναι;
Να πέσει φωτιά να με κάψει να πω κακή κουβέντα για το σχέδιο του Altan. Είναι πανέμορφο. Από αυτά που δεν χορταίνεις να κοιτάς. Καθαρά, φωτεινά χρώματα, απλές αλλά γεμάτες ζωή γραμμές, μια αισθητική που σέβεται απόλυτα το παιδικό βλέμμα χωρίς να το υποτιμά. Έχει στυλ, έχει τύπο, έχει άποψη και, κυρίως, τη σιγουριά ενός δημιουργού που ξέρει ακριβώς τι κάνει και γιατί το κάνει. Όλα όσα περιμένεις από έναν καλλιτέχνη αυτού του βεληνεκούς, ακόμη κι όταν απευθύνεται στους πιο μικρούς αναγνώστες.
Η ιστορία όμως… εδώ θα την πω την κουβεντούλα μου. Γιατί, πολύ απλά, δεν έχει ιστορία. Ή, για να είμαι πιο δίκαιη, έχει μια στοιχειώδη αφορμή, αλλά όχι πλοκή με την αυστηρή έννοια. Κατανοώ απολύτως τον στόχο: μέσα σε λίγες σελίδες, για παιδιά, πρέπει να παρουσιαστούν η Ιταλία, οι πόλεις της, η ιστορία της, τα έθιμα, οι γεύσεις. Δεν είναι εύκολη αποστολή. Το αποτέλεσμα, ωστόσο, καταλήγει να είναι ένα ταξίδι από τόπο σε τόπο, με την Pimpa να συναντά ανθρώπους και αξιοθέατα, χωρίς κάτι να τα συνδέει ουσιαστικά από σελίδα σε σελίδα.
Και ναι, θα μου πείτε, είναι παιδικό βιβλίο. Σύμφωνοι. Όμως υπάρχουν λαμπρά παραδείγματα που δείχνουν ότι μπορείς να φτιάξεις έναν ταξιδιωτικό οδηγό με κανονική αφήγηση. Ο «Γύρος της Γαλατίας» του Αστερίξ, για παράδειγμα, κάνει κυριολεκτικά σεμινάριο στο πώς γνωρίζεις μια χώρα μέσα από μια ιστορία με αρχή, μέση και τέλος, χιούμορ, ένταση και μνήμη. Δεν ζητάω κάτι τόσο σύνθετο· απλώς λίγο περισσότερο αφηγηματικό δέσιμο.
Παρά τις ενστάσεις μου, δεν μπορώ να είμαι άδικη. Πρόκειται για μια όμορφη, προσεγμένη και γενναιόδωρη έκδοση, που σέβεται τα παιδιά ως αναγνώστες και αντιμετωπίζει τον πολιτισμό ως κάτι που αξίζει να μοιράζεται με ποιότητα. Αν βρεθείτε στο Ιταλικό Ινστιτούτο, αναζητήστε τη — ιδίως στην εκδήλωση της Ευρωπαϊκής Μέρας Γλωσσών, τον Σεπτέμβρη. Ακόμη κι αν δεν σας κερδίσει πλήρως ως αφήγηση, σίγουρα θα σας κερδίσει ως αντικείμενο, ως πρόθεση και ως καθαρή δήλωση αγάπης για το παιδικό βιβλίο.
