Ο Pierdomenico Baccalario δεν είναι καθόλου άγνωστος στο αναγνωστικό κοινό. Ξεκίνησε τη συγγραφική του πορεία το 1999 κι έκτοτε έχει γράψει δεκάδες βιβλία, που έχουν μεταφραστεί και στη γλώσσα μας. Δημιουργός της σειράς “Οδυσσέας Μουρ” και “Οικογένεια Ιντρίγκ” μεταξύ άλλων, αλλά και της πιο πρόσφατης “Ντετέκτιβ Νιαουρό”, ο Ιταλός συγγραφέας έρχεται στην Αθήνα για να συμμετάσχει στο 1ο Φεστιβάλ Ιταλικής Λογοτεχνίας* και μιλάει στην Κόκκινη Αλεπού για τα παιδικά του όνειρα, τη δύναμη της ανάγνωσης και τη σημασία του ελεύθερου παιχνιδιού, τονίζει τον ρόλο της εμπιστοσύνης ανάμεσα σε συγγραφέα και αναγνώστη, εξηγεί τι κάνει μια ιστορία πραγματικά συναρπαστική σε μια εποχή κυριαρχίας των οθονών και μοιράζεται τις σκέψεις του για τις αλλαγές στην παιδική λογοτεχνία και την επίδραση της τεχνητής νοημοσύνης.
Τι σας ενέπνευσε αρχικά να γράψετε βιβλία για παιδιά; Ήσασταν o ίδιος αναγνώστης ως παιδί και τι σας έκανε να θέλετε να επικοινωνήσετε με τους νεαρούς αναγνώστες μέσα από τις ιστορίες σας;
Όταν ήμουν παιδί ονειρευόμουν να γίνω εξερευνητής, ποδοσφαιριστής, δημιουργός βιντεοπαιχνιδιών ή συγγραφέας. Στάθηκα τυχερός γιατί τελικά κατάφερα να γίνω το τελευταίο. Υπήρξα όντως φανατικός αναγνώστης ως παιδί. Μεγάλωσα σε ένα μεγάλο εξοχικό σπίτι γεμάτο δωμάτια, μυστικά περάσματα και βιβλία, ένα σπίτι που οι αναγνώστες μου γνωρίζουν ως Έπαυλη Αργώ από τη σειρά Οδυσσέας Μουρ. Στην οικογένειά μου όλοι αγαπούσαν το διάβασμα, ιδιαίτερα ο πατέρας μου. Η γιαγιά μου επίσης διάβαζε πολύ, ενώ η μητέρα μου με γνώρισε σε ορισμένα από τα σημαντικότερα βιβλία που έχω διαβάσει, όπως τον Άρχοντα των Δαχτυλιδιών. Ο παππούς μου ήταν εξαιρετικός σκακιστής και κατάσκοπος, αλλά όχι αναγνώστης. Αν ξεκινούσε ένα βιβλίο, ένιωθε υποχρεωμένος να το τελειώσει χωρίς διακοπές. Μάλιστα, μια χρονιά πέρασε τέσσερις συνεχόμενες ημέρες διαβάζοντας το «Όσα παίρνει ο άνεμος» και στο τέλος είπε: «Όχι άλλα βιβλία, παρακαλώ»!
Τι σας προσέλκυσε στη λογοτεχνία του μυστηρίου; Θεωρείτε πως είναι ένα είδος που εκλύει το ενδιαφέρον των παιδιών αναγνωστών;
Υπάρχουν πολλά βιβλία μυστηρίου για παιδιά. Κάποια γίνονται μεγάλες επιτυχίες και κάποια όχι. Αν υπάρχει κάποιος συγκεκριμένος κανόνας για τη δημιουργία αγωνίας και μυστηρίου, δεν τον γνωρίζω. Αυτό που πιστεύω είναι ότι ένας συγγραφέας πρέπει να λέει την αλήθεια και να γράφει για πράγματα που γνωρίζει καλά. Η φαντασία έχει τους δικούς της κανόνες και ο σεβασμός τους δημιουργεί μια συμφωνία εμπιστοσύνης ανάμεσα στον συγγραφέα και τον αναγνώστη. Ο συγγραφέας πρέπει να προσπαθεί να δίνει τον καλύτερο εαυτό του και να δείχνει ότι εργάζεται με αφοσίωση. Ο αναγνώστης αισθάνεται αυτή τη φροντίδα και συνεχίζει να διαβάζει, επειδή εμπιστεύεται τον δημιουργό. Και η εμπιστοσύνη είναι κάτι δύσκολο να κερδηθεί και ακόμη δυσκολότερο να διατηρηθεί.
Τι κάνει μια ιστορία αρκετά συναρπαστική ώστε τα παιδιά να επιλέγουν τα βιβλία αντί για τις οθόνες;
Η λέξη «συναρπαστική» είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα, γιατί συνδέεται με τη δύναμη να προκαλείς συναισθήματα και να γοητεύεις τον αναγνώστη. Σε αυτή τη σχέση υπάρχει κάτι βαθιά ανθρώπινο αλλά και δραματικό. Πιστεύω πως όλα ξεκινούν από τη δύναμη των λέξεων. Το πρώτο πράγμα που αναπτύσσει ένας αναγνώστης είναι η εσωτερική φωνή της ανάγνωσης, εκείνη η φωνή που ακούει μέσα του όταν διαβάζει. Δεν είναι το βιβλίο που μιλά, αλλά ο ίδιος ο αναγνώστης στον εαυτό του. Αυτή είναι η ουσία της λογοτεχνίας: η ανακάλυψη ενός εσωτερικού, πολύτιμου κόσμου που γεννιέται από μέσα μας. Αυτή η φωνή δύσκολα αναπτύσσεται μπροστά σε μια οθόνη. Μοιάζει περισσότερο με τη φωνή ενός ηθοποιού πάνω στη σκηνή.
Πώς δημιουργείτε χαρακτήρες με τους οποίους τα παιδιά μπορούν να ταυτιστούν; Λαμβάνετε υπόψη τις απόψεις και τις εμπειρίες τους;
Μερικές φορές ναι, άλλες φορές όχι. Η δημιουργία μιας ιστορίας είναι μια διαδικασία που χωρίζεται σε τρία στάδια: α) να βρεθεί μια καλή ιδέα, β) να αναπτυχθεί σε κατάλληλη μορφή και για το σωστό κοινό και γ) να γραφτεί. Το πιο ενδιαφέρον στάδιο για μένα είναι το πρώτο. Μου αρέσει επίσης να αναπτύσσω ιδέες άλλων συγγραφέων που έχουν «κολλήσει» στη διαδικασία. Το γράψιμο είναι το στάδιο που προτιμώ λιγότερο, γιατί είναι μια μοναχική διαδικασία. Παρ’ όλα αυτά, αγαπώ τους ανθρώπους, γιατί από αυτούς γεννιούνται οι νέες ιδέες.
Γιατί πιστεύετε ότι σήμερα είναι σημαντικό να δίνεται χώρος και προσοχή στην παιδική λογοτεχνία;
Δεν μου αρέσει όταν λένε ότι τα παιδιά πρέπει να διαβάζουν επειδή θα γίνουν οι αναγνώστες του μέλλοντος. Δεν ισχύει. Είναι ήδη αναγνώστες. Το πρόβλημα είναι ότι όταν μεγαλώνουν, σταματούν να διαβάζουν. Σταματούν επίσης να παίζουν και να αναζητούν δημιουργικές μορφές ψυχαγωγίας. Υπάρχει άμεση σύνδεση, κάτι που μπορεί να αποδειχθεί με στοιχεία, ανάμεσα στο ελεύθερο παιχνίδι σε εξωτερικούς χώρους, χωρίς επίβλεψη ενηλίκων και την ανάγνωση. Η λογοτεχνία αποτελεί ένα σύστημα κανόνων μέσα από το οποίο εξερευνούμε τις σκέψεις και τον εσωτερικό μας κόσμο. Το ελεύθερο παιχνίδι, αντίστοιχα, είναι ένα σύστημα κανόνων που μας βοηθά να κατανοήσουμε το σώμα μας και να δημιουργήσουμε σχέσεις με τους άλλους. Αυτά τα δύο για μένα είναι αλληλένδετα.
Πώς πιστεύετε ότι έχει αλλάξει η παιδική λογοτεχνία την τελευταία δεκαετία και ποια είναι η επίδραση της τεχνητής νοημοσύνης στην αφήγηση;
Τα παιδιά έχουν αλλάξει σημαντικά. Η διάρκεια προσοχής τους είναι μικρότερη σε σχέση με παλαιότερα. Χρειάζεται να τα προσεγγίζουμε με καλύτερο ρυθμό αφήγησης και πιο απλή γλώσσα, ώστε να αγαπήσουν τον χρόνο που περνούν με τα βιβλία και με δραστηριότητες που εμπλέκουν το σώμα. Η ανάγνωση είναι μια σωματική εμπειρία. Τα βιβλία έχουν βάρος, οι σελίδες έχουν υφή, οι λέξεις μπορούν να σε συγκινήσουν, οι επιλογές των χαρακτήρων να σε κάνουν να κλάψεις, ενώ οι αποφάσεις ενός συγγραφέα μπορεί να σε κάνουν να αγαπήσεις ή να απορρίψεις τον κόσμο. Η λογοτεχνία σε ωθεί να δράσεις, να πάρεις ρίσκα και να βγεις από τη ζώνη άνεσής σου.
Σε λίγες ημέρες θα επισκεφθείτε την Αθήνα για το 1ο Φεστιβάλ Ιταλικής Λογοτεχνίας. Τι μπορούν να περιμένουν οι αναγνώστες και το νεανικό κοινό;
Θα ήθελα να μη διστάσουν να με ρωτήσουν οτιδήποτε θέλουν. Δεν έχω όλες τις απαντήσεις και δεν θεωρώ τον εαυτό μου δάσκαλο, γκουρού ή ειδικό στην τεχνολογία. Λατρεύω την επιστημονική φαντασία, αλλά δεν θα ήθελα να πάω στον Άρη. Προτιμώ τη Γη. Είμαι απλώς ένας αναγνώστης που βρέθηκε, κάπως τυχαία, από την άλλη πλευρά της ιστορίας, ελπίζοντας ότι κάνει καλά τη δουλειά του.
Τα βιβλία του Pierdomenico Baccalario “Οδυσσέας Μουρ”, “Ντετέκτιβ Νιαουρό”, “Οικογένεια Ιντρίγκ”, “Τα συμμαθητάκια” και “Emporium Century” κυκλοφορούν από τις Εκδόσεις Διόπτρα, οι οποίες έχουν αναλάβει και τη διοργάνωση των εκδηλώσεων του συγγραφέα στο πλαίσιο του ΦΙΛΕ.
Το 1ο Φεστιβάλ Ιταλικής Λογοτεχνίας στην Ελλάδα (ΦΙΛΕ) θα πραγματοποιηθεί από τις 13 ως τις 15 Φεβρουαρίου και διοργανώνεται από το Ιταλικό Μορφωτικό Ινστιτούτο Αθηνών σε συνεργασία με το Ελληνικό Ίδρυμα Βιβλίου και Πολιτισμού (ΕΛΙΒΙΠ), το Τμήμα Ιταλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, την ένωση Giri di parole, και τελεί υπό την αιγίδα της Ένωσης Ιταλών Εκδοτών-ΑΙΕ και του ιταλικού Κέντρου για το βιβλίο και την ανάγνωση-CEPELL. Ο Pierdomenico Baccalario είναι ο μοναδικός συγγραφέας παιδικής λογοτεχνίας που έχει προσκληθεί στην Αθήνα.
