“5” θα πει τα πέντε πιο αγαπημένα βιβλία ενός εικονογράφου. Κάθε μήνα μία Ελληνίδα ή ένας Έλληνας δημιουργός καλείται να επιλέξει και παρουσιάζει πέντε εικονογραφημένα βιβλία – ελληνικά ή ξένα, καινούρια ή παλιότερα, για παιδιά ή ενήλικες, τα πέντε που αγαπάει πιο πολύ. Μέσα από αυτές τις επιλογές και τα μικρά κείμενα που συνοδεύουν τα βιβλία σαν ένα είδος λεζάντας, παίρνουμε μια μικρή γεύση από τις αναγνωστικές προτιμήσεις των εικαστικών καλλιτεχνών, τα βιβλία των οποίων έχουμε στα σπίτια μας και ξεφυλλίζουμε σχεδόν καθημερινά με ή χωρίς τα παιδιά μας. Μας δίνουν με αυτόν τον τρόπο μια ιδέα από τις επιρροές τους, τους καλλιτέχνες που θαυμάζουν και τα έργα που αγαπούν να έχουν στη βιβλιοθήκη τους. Παράλληλα, μέσα από τις επιλογές αυτές γνωρίζουμε βιβλία και δημιουργούς που ίσως να μην είχαμε συναντήσει ως τώρα. Σαν ένα ταχύρυθμο μάθημα εικαστικών, μια εισαγωγή στον υπέροχο κόσμο της εικονογράφησης, που μόνο οι ίδιοι οι εικονογράφοι μπορούν να προσφέρουν.
Επιμέλεια στήλης: Ζωή Κοσκινίδου
Η Χρύσω Χαραλάμπους γεννήθηκε στο Γιοχάνεσμπουργκ της Νότιας Αφρικής, σπούδασε εικονογράφηση στο Λονδίνο και στη Νέα Υόρκη και πλέον ζει και εργάζεται ως εικονογράφος βιβλίων για παιδιά στη Λευκωσία της Κύπρου. Όμως ο τόπος που αγαπάει πιο πολύ από όλους, είναι η τοπική βιβλιοθήκη της πόλης που μεγάλωσε, καθώς αυτή αποτέλεσε σημαντική πηγή έμπνευσης και καλλιτεχνικής διαμόρφωσης. Πρωτοεμφανίστηκε στον χώρο της εικονογράφησης το 2019 με το βιβλίο του Δημήτρη Μπασλάμ “Το πουλόβερ”, για το οποίο βραβεύτηκε την επόμενη χρονιά στην Ελλάδα με το Κρατικό Βραβείο Εικονογραφημένου Παιδικού Βιβλίου. Από τότε έχει εικονογραφήσει πλήθος βιβλίων Κυπρίων και Ελλήνων δημιουργών κι έχει συνεργαστεί με εκδοτικούς οίκους και των δύο χωρών. Πέρα από το Κρατικό Βραβείο από το ελληνικό υπουργείο Πολιτισμού, έχει τιμηθεί επίσης με το κυπριακό Κρατικό Βραβείο Εικονογράφησης Παιδικού και Εφηβικού Βιβλίου για το «Ίδια έχουμε μαμά» της Στέλλας Μιχαηλίδου και το “Η Σελήνη στο Παρίσι” της Αρετής Κατσαντώνη, “Το πουλόβερ” έχει συμπεριληφθεί στην IBBY Honour List 2022, ενώ βρέθηκε με το βιβλίο “Η Καρολίνα τρώει τις εποχές” της Πενέλοπε Βάσκες Χατζηλύρα στο Amazing Bookshelf Selection των Βραβείων της Εκθεσης της Μπολόνια (BRAW). Εδώ, η Χρύσω Χαραλάμπους επιλέγει και παρουσιάζει τα δικά της πέντε αγαπημένα εικονογραφημένα βιβλία και γράφει τους λόγους που τα ξεχωρίζει.
The Incredible book eating Boy – Oliver Jeffers, HarperCollins, 2007
Γεννήθηκα και μεγάλωσα στο Γιοχάνεσμπουργκ της Νότιας Αφρικής και η μητέρα μου συνήθιζε να παίρνει την αδερφή μου κι εμένα στην τοπική βιβλιοθήκη όταν ήμασταν παιδιά. Νομίζω ότι από εκεί ξεκίνησε η αγάπη μου για τα παιδικά βιβλία. Συχνά δανειζόμουν το ίδιο βιβλίο ξανά και ξανά αν μου άρεσε. Αν αυτό το βιβλίο υπήρχε τότε, πιστεύω πως θα ήταν ένα από αυτά που θα δανειζόμουν συνεχώς. Το ανακάλυψα όταν ήμουν στο πανεπιστήμιο και σπούδαζα εικονογράφηση και το ερωτεύτηκα αμέσως. Είναι η ιστορία ενός αγοριού που συνειδητοποιεί ότι του αρέσει να τρώει βιβλία και μέσα από αυτό αποκτά τη γνώση του καθενός, γίνεται έξυπνο τόσο απλά. Όμως τελικά ο εγκέφαλός του υπερφορτώνεται και μπερδεύεται και αυτό που κάποτε ήταν χάρισμα, γίνεται τελικά περισσότερο βάρος. Οι εικονογραφήσεις είναι απλές, αλλά αυτό που κάνει το βιβλίο ξεχωριστό είναι ότι έχουν δημιουργηθεί πάνω σε εξώφυλλα και σελίδες παλιών βιβλίων. Λάτρεψα αυτόν τον συνδυασμό. Είναι επίσης μια απλή ιστορία γεμάτη χιούμορ και φαντασία. Στο τέλος του βιβλίου, μια ακόμη μικρή χαρά περιμένει τον αναγνώστη: ένα μικρό δάγκωμα στην αριστερή γωνία, σημάδι πως το αγόρι δεν μπόρεσε να αντισταθεί.
Το Κόκκινο Δέντρο – Shaun Tan, Φουρφούρι, μτφρ. Ν. Χατζόπουλος, 2023
Αυτό είναι άλλο ένα βιβλίο που ανακάλυψα στη βιβλιοθήκη του πανεπιστημίου μου. Το ύφος της εικονογράφησης ήταν εντελώς διαφορετικό από οτιδήποτε είχα δει μέχρι τότε. Εξαιρετικά λεπτομερείς εικόνες πάνω σε ζωγραφισμένες σελίδες, σαν φωτογραφίες ή στιγμιότυπα στιγμών, με ένα μείγμα κολάζ, λαδομπογιάς και γραμμάτων παντού. Ονειρικές. Η ιστορία μιλά για το αίσθημα της θλίψης ή του να νιώθεις ότι δεν ανήκεις κάπου. Ένα μικρό κορίτσι με κοντά τριγωνικά κόκκινα μαλλιά ξυπνά και αισθάνεται λίγη ελπίδα. Αναρωτιέται για τον κόσμο και για τον εαυτό της. Στο τέλος της ημέρας επιστρέφει εκεί από όπου ξεκίνησε, μόνο που βρίσκει ένα ζωηρό κόκκινο δέντρο που άνθισε μέσα σε μια νύχτα. Είναι μια όμορφη ιστορία για την αβεβαιότητα και το αίσθημα του να νιώθεις χαμένος, με το οποίο ταυτίστηκα. Πιστεύω ότι πολλές φορές το να γράφεις για τη λύπη ή τη μοναξιά σε παιδικά βιβλία είναι πιο δύσκολο από το να γράφεις για κάτι χαρούμενο. Ο Shaun Tan το καταφέρνει με πραγματική ευαισθησία και σε κάνει να καταλάβεις ότι οι δυσκολίες δεν είναι κάτι που πρέπει να φοβόμαστε, αλλά μερικές φορές μέρος της πορείας προς την ευτυχία.
Ένα Λιοντάρι στο Παρίσι – Beatrice Alemagna, μτφρ. Εύη Γεροκώστα, α έκδοση: Κόκκινο, 2011, β έκδοση: Παπαδόπουλος, 2022.
Τι θησαυρός είναι αυτό το βιβλίο! Αφηγείται την ιστορία ενός λιονταριού που πηγαίνει στην πόλη του Φωτός αναζητώντας την περιπέτεια, αλλά νιώθει αβέβαιο για το πού ανήκει και πώς να προσαρμοστεί. Το Παρίσι είναι μια πόλη που με γοήτευσε από την πρώτη φορά που την επισκέφθηκα. Στο τέλος του βιβλίου ανακαλύπτεις ότι το λιοντάρι βρίσκει τη θέση του πάνω σε ένα βάθρο και είναι στην πραγματικότητα ένα αληθινό άγαλμα που ονομάζεται «Το Λιοντάρι του Μπελφόρ» στο Παρίσι. Σε κάνει να σκέφτεσαι πράγματα που προσπερνάς καθημερινά και να αναρωτιέσαι από πού μπορεί να προήλθαν. Αυτό που μου μένει περισσότερο από το βιβλίο αυτό είναι οι εικονογραφήσεις, το μέγεθος και η διάταξη του βιβλίου. Είναι μεγάλο και διαβάζεται ανοίγοντάς το προς τα πάνω, αντί για το παραδοσιακό από δεξιά προς τα αριστερά. Οι εικόνες είναι μεγάλες και καλύπτουν το κάτω μισό της σελίδας, ενώ το κείμενο βρίσκεται επάνω. Είναι ένας ολόκληρος κόσμος από μόνες τους, με γκρι αποχρώσεις, πρόσωπα κολάζ και στοιχεία που μοιάζουν με μικρές εκπλήξεις όταν τα ανακαλύπτεις. Ο δε χαρακτήρας του λιονταριού είναι απίστευτος: εν μέρει ρεαλιστικός και εν μέρει αφελής, με πλούσια χαίτη, επίπεδη μύτη και μια μακριά λεπτή ουρά με φούντα στο τέλος.
My map book – Sara Fanelli, HarperCollins, 2019
Αυτό είναι ένα τολμηρό και ιδιόρρυθμο βιβλίο που μου φαίνεται ταυτόχρονα διασκεδαστικό και συναρπαστικό. Δεν αφηγείται μια ιστορία, αλλά παρουσιάζει μια σειρά από «χάρτες» της ζωής ενός παιδιού, για παράδειγμα ο χάρτης της ημέρας του, της οικογένειάς του, του σκύλου του και της καρδιάς του. Η ιδέα είναι υπέροχη και οι εικονογραφήσεις μοιάζουν σαν να έχουν σχεδιαστεί με πολύχρωμα κηρομπογιές. Νομίζω ότι έχει έντονο χαρακτήρα και προσωπικότητα και με κάνει να σκέφτομαι άλλα πράγματα που θα μπορούσαν να γίνουν χάρτες. Γενικά θαυμάζω πολύ τη δουλειά της Sara Fanelli· μου αρέσουν οι εικονογράφοι των οποίων το έργο είναι τόσο ξεχωριστό που αναγνωρίζεις αμέσως ποιος είναι χωρίς να χρειάζεται να διαβάσεις το όνομα. Μου αρέσει επίσης η ιδέα ότι έτσι βλέπουν τον κόσμο, σαν όταν κλείνουν τα μάτια τους, οι πολύχρωμες εικονογραφήσεις τους να βρίσκονται πίσω από τα βλέφαρά τους.
One, Five many – Kveta Pacovska, Clarion Books, 1990
Έχω ένα βιβλίο στο οποίο έχω αναφερθεί πολλές φορές. Λέγεται Play Pen: New Children’s Book Illustration του Martin Salisbury και περιλαμβάνει εικονογράφους από όλο τον κόσμο. Μέσα από αυτό ανακάλυψα τη μαγική Kveta Pacovska. Το “One, Five, Many” είναι ένα βιβλίο αριθμών, αλλά όχι ένα συνηθισμένο βιβλίο αριθμών. Συνήθως τα βιβλία μέτρησης έχουν τάξη, όμως αυτό είναι χαοτικό και παράλληλα διασκεδαστικό. Οι σελίδες είναι χοντρές και μπορείς να βρεις ιπποπόταμους ντυμένους με ρούχα, πάνω σε μονόκυκλα και με ένα χέρι με πέντε δάχτυλα, όλα με τον δικό τους χαρακτήρα. Η δουλειά της είναι ζωντανή και κυριαρχεί το κόκκινο χρώμα. Αντί όμως απλώς να σε καλεί να μετρήσεις, σε κάνει να θέλεις να παίξεις με τους αριθμούς. Υπάρχουν πορτάκια που ανοίγουν και επιφάνειες με καθρέφτη. Ο τρόπος που εικονογραφεί με κάνει να νιώθω ότι έτσι θα έπρεπε να είναι η παιδική ηλικία: ανεμπόδιστη και απόλυτα ελεύθερη.
Another – Christian Robinson, Atheneum Books for Young Readers, 2019
Αυτό το βιβλίο, όπως και γενικά το έργο του Christian Robinson το ανακάλυψα αφού είχα ήδη ξεκινήσει το ταξίδι μου στην εικονογράφηση. Είναι ένα βιβλίο χωρίς λόγια που αφηγείται την ιστορία ενός μικρού κοριτσιού που περνά μέσα από μια «σκουληκότρυπα» και βρίσκει δύο εκδοχές του ίδιου πράγματος. Νομίζω ότι λέει μια ιστορία που όλοι αναρωτιόμαστε: τι θα γινόταν αν υπήρχε μια άλλη εκδοχή του εαυτού μας που είχε κάνει κάτι διαφορετικό ή είχε πάρει άλλη απόφαση; Λατρεύω την υφή και τα κομμένα σχήματα της πρωταγωνίστριας, που έχει χρωματιστές μπαλίτσες στις άκρες των μαλλιών της. Λατρεύω το τσαλακωμένο κόκκινο χαρτί που λειτουργεί σαν το πάπλωμά της και από το οποίο κατεβαίνει. Λατρεύω τους χαρακτήρες και την απλότητά τους, αλλά και τη δυνατή προσωπικότητα που έχουν. Πιστεύω ότι καταφέρνει να εκφράσει το παιδικό αίσθημα θαυμασμού γύρω από μια πολύ μεγάλη ιδέα ή θεματική. Σε κάνει να αναρωτιέσαι…
