Κείμενο: Μαρία Λυκάρτση
Εικονογράφηση εξωφύλλου: Μαρία Θύμη
Εκδόσεις: Παπαδόπουλος
Χρονιά έκδοσης: 2025
Ηλικίες: 11+
Ο δωδεκάχρονος Λούκα, με καταγωγή από την Αλβανία όπου και έζησε ελάχιστα από τα πρώτα χρόνια του, ζει μοιρασμένος ανάμεσα σε δύο κόσμους: εκείνον της καθημερινότητάς του σαν ένα παιδί που μεγαλώνει στη Θεσσαλονίκη, κι εκείνουν στο παρωχημένο σπιτικό των γονιών του, που ζουν με μίζερες αντιλήψεις μιας γενιάς με άλλες πεποιθήσεις και ανάγκες. Λατρεύει τη μυθολογία και τη λογοτεχνία, είναι εξαιρετικός στον θεατρικό αυτοσχεδιασμό, αγαπά τη μουσική και λαχταρά να έχει φίλους. Όταν μαθαίνει, στην χορωδία της πρώτης γυμνασίου, ποιος ήταν ο Μίκης Θεοδωράκης, συγκλονίζεται και τον μετατρέπει σε είδωλο απανατοχής, αλληλεγγύης, δύναμης και εμπνευσμένης δημιουργίας. Τον τοποθετεί στο προσωπικό του ηρώον και προσπαθεί να ζει μια ζωή αντάξια με τα ιδανικά του συνθέτη. Νιώθει λειψός και λίγος, θυμώνει, υπερασπίζεται τη γνώμη του και μιλά με παρρησία για το ποιος είναι, χωρίς την ανάγκη να ανήκει κάπου που θα του προσφέρει προσωρινή και ίσως ψευδή ασφάλεια. Ο Λούκα αποφασίζει να γίνει ο εαυτός του, κι αυτό είναι πιο δύσκολο και ηρωικό από οτιδήποτε άλλο, ακόμα και από τους άθλους των ηρώων στην ελληνική μυθολογία.
Η εργογραφία του Θεοδωράκη διατρέχει διαλεκτικά όλο το βιβλίο, από τον κεντρικό τίτλο και εκείνους των κεφαλαίων, έως και τους παράλληλους βίους του συνθέτη με τον πρωταγωνιστή, όπως το παιδί τους ερμηνεύει και τους φαντασιώνεται. Η ένταξη του συνθέτη εδώ είναι λειτουργική, και τοποθετείται με τον τρόπο που πραγματικά ένα έφηβο αγόρι θα έβαζε σε βάθρο έναν επαναστάτη καλλιτέχνη μιας άλλης γενιάς που τον μαθαίνει τώρα. Ο Λούκα είναι ο κεντρικός αφηγητής και μιλάει λίγο πιο… ενήλικα, κάτι όμως που δικαιολογείται βάσει της αγάπης του για το διάβασμα αλλά και της κοινωνικής και συναισθηματικής του ωριμότητας. Εδώ δεν έχουμε το δίπολο της διπλής εθνικότητας, που ενέχει ντροπή και μυστικά· έχουμε ένα παιδί που δηλώνει ρητά πως είναι από την Αλβανία και αρνείται να γκετοποιηθεί, γιατί δεν χρειάζεται να επιλέξει μεταξύ Ελλάδας και Αλβανίας, γιατί είναι ο εαυτός του. Ίσως γι’ αυτό καταλήγει να αγαπά πολύ μια τρίτη χώρα, τη Γαλλία, και να ταυτίζεται μαζί της οραματιζόμενος το μέλλον του σε παριζιάνικα εδάφη.
Χωρίς διδακτισμούς, με γλώσσα καθαρή και απλή αλλά όχι απλοϊκή, η Λυκάρτση χτίζει έναν γνώριμο μικρόκοσμο: αυτόν του παιδικού και εφηβικού προαυλίου. Τα προβλήματα του Λούκα είναι αληθινά, οι συγκρούσεις με τους γονείς του και τις αντιλήψεις του ουσιαστικές· οι χαρακτήρες που τον περιτριγυρίζουν είναι περίπλοκοι και αληθοφανείς. Μικρές επιτυχίες και αποτυχίες βιώνονται με συναίσθημα και ένταση, όπως οφείλει να τις βιώνει ένα έφηβο αγόρι. Ένα πολύ όμορφο βιβλίο για παιδιά 11 ετών και άνω, που θα ταυτιστούν σε πολλά σημεία με τον Λούκα ή τουλάχιστον θα αναγνωρίσουν σε αυτόν και τους προβληματισμούς του άτομα του περίγυρού τους και θα τα κατανοήσουν ευκολότερα και με μεγαλύτερη προθυμία.
Μια πολύ ωραία έκδοση των Παπαδόπουλος, ποιοτική, και με ένα υπαινικτικό αλλά ζωντανότατο εξώφυλλο σε ωραίο βαθύ μπλε από τη Μαρία Θύμη. Φιγουράρουν σύμβολα όλης της μικρής και γεμάτης ζωής του πρωταγωνιστή: γυαλιά, ακουστικά, οι δύο πύργοι (του Άιφελ και της Θεσσαλονίκης), νότες, ταξίδια και καρδιές ραγισμένες. Και φυσικά, ο στίχος που δεσπόζει σαν επιβλητικό γκραφίτι στην ύπαρξη του έφηβου Λούκα, που θέλει να φύγει και να ανοίξει τα φτερά του: Είσαι μικρός και δε χωράς.
