Τα παιδικά βιβλία αποτελούν συχνά την πρώτη επαφή ενός παιδιού όχι μόνο με τις ιστορίες, αλλά και με τα έμφυλα πρότυπα που διαμορφώνουν την εξουσία, το αίσθημα του ανήκειν και τις δυνατότητες. Μέσα από χαρακτήρες και αφηγήσεις, τα παιδιά διαμορφώνουν την κατανόησή τους για το ποιος ηγείται και ποιος ακολουθεί, ποιος αναμένεται να φροντίζει, να αποφασίζει, να εξερευνά ή να αντιστέκεται. Αυτές οι ιστορίες δεν υπάρχουν απομονωμένες, αλλά αντανακλούν και ενισχύουν τα ευρύτερα κοινωνικά πρότυπα που είναι ενσωματωμένα στις οικογένειες, τα σχολεία, τις αγορές και τα μέσα ενημέρωσης.
Σε μια περίοδο όπου η ισότητα των φύλων αντιμετωπίζει αυξανόμενες αντιδράσεις παγκοσμίως, η παιδική λογοτεχνία παραμένει ένας από τους πιο ισχυρούς χώρους για να διευρυνθεί η φαντασία, να αμφισβητηθούν τα έμφυλα στερεότυπα και να επηρεαστούν οι κοινωνικές νόρμες που διαμορφώνουν τις μελλοντικές γενιές.
«Η έμπνευσή μας φέτος αντλείται από το “Μικρές Κυρίες”, έναν διαχρονικό ύμνο στη φιλοδοξία, την ανθεκτικότητα και την αυτοδιάθεση των κοριτσιών. Όπως έγραψε τόσο όμορφα η Λουίζα Μέι Όλκοτ: “Δεν φοβάμαι τις καταιγίδες, γιατί μαθαίνω πώς να κατευθύνω το καράβι μου.” Αυτή η ιδέα βρίσκεται στον πυρήνα της αποστολής μας. Γιατί αυτό ακριβώς επιδιώκουμε στη UN Women: να διασφαλίσουμε ότι κάθε γυναίκα και κάθε κορίτσι έχει την ευκαιρία να μάθει πώς να χαράζει τη δική της πορεία, να αντιμετωπίζει τις προκλήσεις με αυτοπεποίθηση, να παίρνει τις δικές της αποφάσεις και να διαμορφώνει το δικό της μέλλον», δήλωσε η Belén Sanz Luque, Περιφερειακή Διευθύντρια της UN Women για την Ευρώπη και την Κεντρική Ασία.
Για την προώθηση αυτής της συζήτησης, το πρόγραμμα «EU 4 Gender Equality: Μαζί ενάντια στα έμφυλα στερεότυπα και τη βία λόγω φύλου» θα συμμετάσχει στη Διεθνή Έκθεση Παιδικού Βιβλίου της Μπολόνια, τη σημαντικότερη παγκοσμίως διοργάνωση αφιερωμένη στην παιδική εκδοτική δραστηριότητα, την εικονογράφηση και την αφήγηση. Από τις 13 ως τις 16 Απριλίου 2026, το «EU 4 Gender Equality» θα διοργανώσει μια σειρά συζητήσεων, φέρνοντας κοντά συγγραφείς, εικονογράφους και επαγγελματίες του εκδοτικού χώρου, με στόχο να διερευνήσουν πώς τα παιδικά βιβλία μπορούν να αμφισβητήσουν τα έμφυλα στερεότυπα, να ενισχύσουν διαφορετικές φωνές και να εμπνεύσουν πιο συμπεριληπτικές ιστορίες για τις μελλοντικές γενιές.
Οι δράσεις:
Εργαστήριο για εικονογράφους: «Σχεδιάζοντας την ισότητα: Έμφυλα ευαίσθητη εικονογράφηση στα παιδικά βιβλία». Στα παιδικά βιβλία, τα οπτικά στοιχεία σπάνια είναι ουδέτερα. Πολύ πριν τα παιδιά μάθουν να αμφισβητούν αυτό που βλέπουν, οι εικονογραφήσεις αρχίζουν να υποδηλώνουν ποιος είναι «καλός» και ποιος «κακός», ποιος αξίζει θαυμασμό και ποιος φόβο. Οι χαρακτήρες που είναι καλοσυνάτοι συχνά απεικονίζονται ως απαλοί, ανοιχτοί και όμορφοι, ενώ εκείνοι που παρουσιάζονται ως «κακοί» τείνουν να εμφανίζονται σκληροί και υπερβολικοί. Με τον καιρό, αυτά τα μοτίβα διαμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά συνδέουν την εμφάνιση, τη συμπεριφορά και την ταυτότητα, συμπεριλαμβανομένων των αντιλήψεων για την ισότητα των φύλων. Μέσα σε αυτή την οπτική γλώσσα ριζώνουν πολλές από τις πρώτες κοινωνικές νόρμες. Μέσα από το χρώμα, το σχήμα, τη στάση του σώματος και την έκφραση, οι εικονογραφήσεις συμβάλλουν στον καθορισμό ρόλων και προσδοκιών για κορίτσια και αγόρια, συχνά πολύ πριν αυτές οι ιδέες μπορέσουν να ονομαστούν ή να αμφισβητηθούν.
Το εργαστήριο «Drawing Equality: Gender-sensitive illustration in children’s books» καλεί τους εικονογράφους να εξετάσουν πιο προσεκτικά αυτά τα μοτίβα και υπό την καθοδήγηση των Ουκρανών καλλιτεχνών Jenya Polosina και Anna Ivanenko, συνιδρυτριών του στούντιο Seri/graph, να εξετάσουν πώς οι εικονογραφήσεις συμβάλλουν στον καθορισμό ρόλων και προσδοκιών για κορίτσια και αγόρια και πώς αυτές μπορούν να επαναπροσδιοριστούν. Πότε: Δευτέρα 13 Απριλίου, 11:30 – 13:00. Πού: Χώρος Εργαστηρίων, The Illustrator’s Survival Corner, Hall 30, BCBF.
Συζήτηση Πάνελ: «Ιστορίες που μας αλλάζουν: η ισότητα των φύλων μέσα από την παιδική λογοτεχνία». Ενώ οι ιστορίες μπορεί να ξεκινούν από έναν συγγραφέα ή έναν εικονογράφο, οι κόσμοι που δημιουργούν διαμορφώνονται από ένα πολύ ευρύτερο οικοσύστημα. Από τις εκδοτικές αποφάσεις έως τις πιέσεις της αγοράς, από τις εκδοτικές τάσεις έως τα κανάλια διανομής, κάθε στάδιο στη «ζωή» ενός παιδικού βιβλίου εμπεριέχει τη δυνατότητα είτε να ενισχύσει τα έμφυλα στερεότυπα είτε να τα αμφισβητήσει.
Σε αυτό το πάνελ οι συμμετέχοντες θα εξετάσουν πώς παράγονται οι έμφυλες νόρμες και πώς μπορούμε να τις αμφισβητήσουμε. Υπό τον συντονισμό της Gvantsa Jobava, Προέδρου της International Publishers Association, η συζήτηση συνδέει τις οπτικές ενός συγγραφέα, ενός εκδότη, καθώς και ειδικών σε προγράμματα και πολιτικές που εργάζονται για την προώθηση της ισότητας των φύλων σε ολόκληρη την περιφέρεια. Η συζήτηση προχωρά πέρα από την απλή αναγνώριση του προβλήματος και εστιάζει στο πώς μοιάζει η αλλαγή στην πράξη. Τι απαιτείται ώστε οι συμπεριληπτικές ιστορίες όχι μόνο να γράφονται, αλλά και να εκδίδονται, να διανέμονται και να διαβάζονται; Και πώς μπορούν οι διαφορετικοί φορείς της αλυσίδας αξίας να συνεργαστούν, ώστε η επόμενη γενιά παιδικών βιβλίων να διευρύνει και όχι να περιορίζει αυτό που τα παιδιά πιστεύουν ότι είναι δυνατό;
Στο πάνελ συμμετέχουν οι: Paula Erizanu, συγγραφέας και δημοσιογράφος, δημιουργός του Courageous Little Hearts στο πλαίσιο του EU 4 Gender Equality, Lena Karlsson, εμπειρογνώμονας σε θέματα φύλου, European Commission DG ENEST, Olga Osaulenko, υπεύθυνη προγράμματος EU 4 Gender Equality, UN Women ECA και ο Arne Svingen, συγγραφέας, διεθνής γραμματέας της PEN International. Πότε: 14 Απριλίου 2026, 12:30 – 13:20. Πού: The Next Chapter Café, Hall 29.
Ομιλία: «Ποιος γίνεται ο Ήρωας; Έμφυλα στερεότυπα στα παιδικά βιβλία». Ποιος έχει το δικαίωμα να είναι γενναίος; Ποιος μπορεί να ηγείται, να εξερευνά, να παίρνει ρίσκα και ποιος αναμένεται να περιμένει, να φροντίζει, να παραμένει στο περιθώριο; Στην παιδική λογοτεχνία, αυτοί οι ρόλοι σπάνια αποδίδονται τυχαία. Όταν ορισμένοι ανδρικοί χαρακτήρες παρουσιάζονται σταθερά ως περιπετειώδεις, δυναμικοί ή περίεργοι, ενώ οι γυναικείοι περιορίζονται στο να είναι όμορφοι και φροντιστικοί, οι ιστορίες μετατρέπονται σε μια σιωπηλή αλλά επίμονη δύναμη που διαμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους και τους άλλους.
Αυτή η δημόσια συζήτηση στρέφει το βλέμμα προς τα έξω, θέτοντας το ερώτημα όχι μόνο για το πώς προκύπτουν αυτά τα μοτίβα, αλλά και το πώς μπορούν να ξαναγραφτούν. Φέρνοντας κοντά δύο ξεχωριστές λογοτεχνικές φωνές, η συζήτηση διερευνά πώς η αφήγηση μπορεί να διευρύνει τις δυνατότητες που φαντάζονται τα παιδιά για τη ζωή τους. Η Francesca Cavallo, συγγραφέας του μπεστ σέλερ Good Night Stories for Rebel Girls, έχει δημιουργήσει ένα παγκόσμιο αναγνωστικό κοινό δίνοντας έμφαση σε ιστορίες κοριτσιών που αψηφούν τις προσδοκίες και επαναπροσδιορίζουν το τι σημαίνει θάρρος. Μαζί της, ο Alexandre Lordkipanidze, Γεωργιανός ποιητής, θεατρικός συγγραφέας και μυθιστοριογράφος, ο οποίος φέρνει στη συζήτηση μια οπτική διαμορφωμένη από την πολιτισμική κριτική και τον αφηγηματικό πειραματισμό, θέτοντας ερωτήματα για το πώς διαμορφώνονται οι έμφυλες νόρμες και πώς μπορούν να ανατραπούν. Πότε: 15 Απριλίου, 14:00 – 14:50. Πού: The Next Chapter Café, Hall 29.
