Όταν ένα παράξενο ζώο καταφτάνει σε νέα γη σέρνοντας μια βαλίτσα, το υποδέχονται με μεγάλη περιέργεια μια αλεπού, μια κότα και ένας λαγός. «Τι έχει άραγε η βαλίτσα;». Τα ζώα ρωτούν και το παράξενο ζώο απαριθμεί ένα φλυτζάνι, ένα τραπέζι με μια καρέκλα καθώς και ένα ολόκληρο σπίτι σε λόφο. Εντάξει… ο ξένος μας δουλεύει! «Πρέπει να ανακαλύψουμε την αλήθεια», σκέφτονται τα ζώα και όταν το παράξενο ζώο αποκοιμιέται σπάζουν τη βαλίτσα αψηφώντας τα λόγια του λαγού. «Μα δεν είναι δική σας η βαλίτσα!». Ανακαλύπτουν, τότε, ένα σπασμένο φλυτζάνι και μια ιδιαίτερη φωτογραφία. Τι θα κάνουν τα ζώα πλέον;
Ο συγγραφέας-εικονογράφος δεν χρησιμοποιεί τίποτα περιττό τόσο στο λόγο όσο και στην εικονογράφηση. Μέσα από το κάθε ζώο προβάλλονται διαφορετικές προοπτικές: Η αλεπού καχύποπτη, δεν εμπιστεύεται τον ξένο και αναλαμβάνει δράση. Ο λαγός υπενθυμίζει το δικαίωμα του καθενός στην ιδιοκτησία του και την ηθική διάσταση των δικών τους πράξεων. Η κότα αναζητά την αλήθεια και ζυγίζει τις πράξεις τους.
Μια βασική ερώτηση που, συχνά, απασχολεί τα παιδιά μικρών ηλικιών είναι «τι ζώο είναι αυτό;». Στην προσπάθεια τους να ταυτοποιήσουν το ανοίκειο, τα παιδιά εντοπίζουν ομοιότητες με ήδη υπάρχοντα ζώα και επιχειρηματολογούν. «Μοιάζει με σαύρα γιατί σέρνεται». «Ίσως είναι χαμαιλέοντας που έγινε μπλε γιατί κολυμπούσε στη θάλασσα». «Είναι ένα φανταστικό ζωάκι που υπάρχει μόνο στα παραμύθια». «Είναι ζωάκι ξένο». Η τελευταία δήλωση προκαλεί ερωτήσεις περισσότερης φιλοσοφικής εμβάθυνσης όπως «τι σημαίνει ξένος;» ή «τι κάνει κάποιον να είναι ξένος;», επιτρέποντας στους ενήλικες να αφουγκραστούν πώς τα παιδιά αντιλαμβάνονται αφηρημένες έννοιες όπως «ξένος», «πρόσφυγας», «μόνος», «πατρίδα», «κούραση- εξάντληση».
Μια άλλη ερώτηση που συχνά απασχολεί τα παιδιά είναι αν έπρεπε τα άλλα ζώα να σπάσουν τη βαλίτσα του ξένου. Τα παιδιά συχνά εμπλέκονται σε αντιπαράθεση και η σχολική αίθουσα χωρίζεται σε «στρατόπεδα». Ποιοι συμφωνούν ότι έπρεπε να σπάσουν τη βαλίτσα, να σταθούν εδώ. Ποιοι διαφωνούν; Από εκεί. Στη μέση, με μια χαρτοταινία δημιουργείται διαχωριστική γραμμή όπου τα παιδιά μπορούν να περνούν αλλάζοντας στρατόπεδο ανάλογα με την πειστικότητα των επιχειρημάτων των συμμαθητών.
Οι ερωτήσεις των παιδιών έρχονται σωρηδόν. Κάποιες έχουν λογικό χαρακτήρα. «Πώς δεν έσπασε το φλυτζάνι κατά τη διάρκεια του ταξιδιού;», «Γιατί η βαλίτσα φαινόταν να είναι τόσο βαριά ενώ περιείχε μόνο μια φωτογραφία και ένα φλυτζάνι;». Άλλες ερωτήσεις σχετίζονται με το τι ρωτάμε όταν γνωρίζουμε κάποιον. Πώς θα μας φαινόταν αν η πρώτη ερώτηση κάποιου που μας συναντά είναι: «Γεια σου, τι έχεις στην τσάντα σου;». Τα παιδιά γελούν. «Δεν είναι ευγενικό». «Θα θύμωνα». «Εκτός και αν είσαι η αστυνομία και ελέγχουν τι έχεις, όπως στο αεροδρόμιο». Τα παιδιά αναλύουν το πλαίσιο. Ο έλεγχος της τσάντας στο αεροδρόμιο είναι απαραίτητος για την ασφάλεια όλων. Ωστόσο, όταν γνωρίζουμε κάποιον για πρώτη φορά διατυπώνουμε διαφορετικές ερωτήσεις. Ενδεικτικές απαντήσεις των παιδιών είναι: «πώς σε λένε;», «θέλεις να γίνουμε φίλοι;», «θέλεις να παίξουμε;». Στο σημείο αυτό ένας ενήλικας μπορεί να ρωτήσει τι θεωρείται σημαντικό να μάθουμε για κάποιον που μόλις γνωρίζουμε και γιατί.
Στο τέλος της ιστορίας αναδύονται έννοιες που αφορούν ζητήματα ευθύνης, μετάνοιας αλλά και αξίας των πράξεων μας. Σε ένα διάλογο με παιδιά, κάποια αμφισβήτησαν αν η αποκατάσταση μιας σπασμένης βαλίτσας «ανταλλάσσεται» με την κατασκευή ενός νέου σπιτιού. «Είναι υποχρεωμένα τα ζώα να χτίσουν σπίτι για το ξένο ζωάκι;». «Ναι, γιατί πώς αλλιώς θα γίνουν φίλοι;» αν και πολλά παιδιά εξηγούν ότι για να γίνουμε φίλοι δεν απαιτείται κατασκευή νέου σπιτιού. «Ναι, γιατί πώς αλλιώς θα δείξουν ότι μετάνιωσαν;», με κάποια παιδιά να υποδεικνύουν εναλλακτικούς τρόπους μετάνοιας, όπως να πουν συγγνώμη ή να φιλοξενήσουν το ζωάκι στα δικά τους σπίτια. «Όχι, γιατί το χτίσιμο ενός σπιτιού είναι κουραστικό και κοστίζει πολλά λεφτά», αναφέρει παιδί με βιώματα από γονείς μηχανικούς.
Δραστηριότητες όπως «εσύ ποια δυο σημαντικότερα πράγματα θα έβαζες στη βαλίτσα σου αν χρειαζόταν να φύγεις;» δίνουν ευκαιρίες στους ενήλικες να συζητήσουν με τα παιδιά τις διαφορές μεταξύ ενός ταξιδιού αναψυχής και ενός ταξιδιού επιβίωσης, να αναστοχαστούν τι θεωρούν τα παιδιά ως σημαντικό για την επιβίωση τους (πολλές φορές τα μικρά παιδιά επιλέγουν αγαπημένα τους παιχνίδια, λούτρινα με τα οποία κοιμούνται μαζί, ηλεκτρονικές συσκευές αλλά μπορούν να μας εκπλήξουν επιλέγοντας το άρωμα τους ή σολωμό για φαγητό!). Τα παιδιά, επίσης, διαπραγματεύονται τι μετράει ως μονάδα κατατάσσοντας το νερό-φαγητό ως μια κατηγορία μέσα στο φαγητοδοχείο τους ώστε να έχουν περιθώριο για άλλο ένα αντικείμενο ή σετ αντικειμένων όπως π.χ. φόρμα σετ φούτερ παντελόνι.
Τι χωράει τελικά σε μια βαλίτσα; Το βιός μας; Οι αναμνήσεις μας; Οι χαρές μας; Η ταυτότητά μας; Ή μήπως μια βαλίτσα είναι το διαπιστευτήριο για νέες φιλίες, ανακαλύψεις και επαναπροσδιορίσεις της ζωής;
H βαλίτσα – Κρις Νέιλορ Μπαλεστέρος
Εκδόσεις Διόπτρα, Μετάφραση: Βίκυ Κατσαρού, χρονιά έκδοσης: 2020
