Σε κάποια βιβλία παιδικής λογοτεχνίας η υπόθεση είναι υποτυπώδης. Η ιστορία δίνεται μέσα από μοτίβα επανάληψης, που αρέσουν στα παιδιά, αλλά η ίδια η πλοκή είναι ασθενική. Στη Φυλή των Βρομύλων (Elise Gravel, εικ. Magali Le Huche, μτφρ. Χ. Καρακούδα- Στ. Ντογραματζής, εκδ. Μικρή Σελήνη) έχουμε τέτοιου τύπου μοτίβα, αλλά είναι κρυμμένα πίσω από μια στιβαρή πλοκή, με διακριτά μέρη, συγκρούσεις που φανερώνουν ιδεολογικές όψεις της ιστορίας, εμπόδια, ανατροπές, σασπένς και όλα σχεδόν εκείνα τα στοιχεία που καθιστούν μια αφήγηση συναρπαστική.
Το στοιχείο της σύγκρουσης είναι καθοριστικό και ρυθμίζει την αφηγηματική κατάσταση. Οι ενήλικες του χωριού με προεξάρχουσα τη διευθύντρια του ορφανοτροφείου, Υβόν Καρέ, επιβουλεύονται την ελευθερία (και κατ’ επέκταση την ευτυχία) των παιδιών που ζούνε μόνα τους στο δάσος. Θέλουν να τα μαντρώσουν, να τα καθαρίσουν, να τα ευπρεπίσουν. Για τον σκοπό αυτό η Υβόν Καρέ έχει κατασκευάσει και ένα ειδικό πλυντήριο τεραστίων διαστάσεων. Στόχος της είναι να χώσει τα παιδιά εκεί μέσα. Όμως πρέπει να τα δελεάσει πρώτα με γλυκίσματα, με παιχνίδια, με ένα πόνυ και με τη διοργάνωση ενός ψεύτικου πάρτι. Τα παιδιά, άδολα καθώς είναι, πέφτουν στην πλεκτάνη. Όλα εκτός από τη δαιμόνια αρχηγό της φυλής, τη μικρόσωμη Φανέτ Ντυκούπ. Εκείνη θα χαλάσει τα σχέδια της διευθύντριας. Με έξυπνο τρόπο σώζει τους συντρόφους της και διαφεύγουν όλοι μαζί καβάλα στο πόνυ. Οι ενήλικες τους κυνηγάνε, αλλά πέφτουν με τη σειρά τους στην παγίδα που τους έχει στήσει η Φανέτ: μια καμουφλαρισμένη τρύπα στο έδαφος. Tώρα είναι οι ενήλικες αιχμάλωτοι των παιδιών και δένονται στον κορμό ενός δέντρου για να δικαστούν.
Εκ πρώτης όψεως η διάρθρωση της πλοκής φαίνεται γραμμική. Με ξεχωριστά δομικά μέρη και ξεκάθαρη αρχή, μέση και τέλος. Όμως κάτω από αυτή τη γραμμικότητα υπάρχουν επαναλήψεις που σκάβουν το υπέδαφος της αφήγησης και δημιουργούν νέα νοηματικά επίπεδα. Οι επαναλήψεις αυτές στηρίζονται στο μοτίβο της τρύπας που έρχεται και επανέρχεται στο κείμενο.
Έτσι έχουμε το στόμιο του πλυντηρίου, την τρύπα που ανοίγει στο έδαφος η Φανέτ με αίσθηση προοικονομίας και τον μεγάλο λάκκο που τα παιδιά χρησιμοποιούν ως τουαλέτα και που στο τέλος θα γεμίσει λάσπη και θα γίνει ο «παιδότοπος» των ενηλίκων: ένα μέρος πλήρους απελευθέρωσης και αχαλίνωτης διασκέδασης.
Ο μηχανισμός της επανάληψης φτιάχνεται λοιπόν μέσα από τέσσερις σταθμούς που λειτουργούν ως παραμορφωτικοί καθρέφτες. Οι διάσπαρτες αυτές οπές συνδέονται σε ένα βαθύτερο επίπεδο με αντιθετικό τρόπο. Η μία ενέχει κάτι από την άλλη. Ο απόπατος της αρχής γίνεται χώρος λύτρωσης (για τους ενήλικες) αργότερα. Το πλυντήριο, η «καθαρή παγίδα» για τα παιδιά αντικαθρεφτίζεται στη βρώμικη παγίδα για τους ενήλικες. Και αν το πρώτο συνθλίβει την αυτονομία, το δεύτερο την προωθεί και την καταυγάζει. Έτσι, η εφεύρεση της Υβόν Καρέ που απειλεί να καταπιεί τα ελεύθερα παιδιά και να τους φορέσει το κοστούμι του καθωσπρεπισμού, δεν είναι παρά η άλλη πλευρά της τρύπας που θα «καταβρωχθίσει» τους ενήλικες και θα τους καταστήσει και πάλι παιδιά.
Στη Φυλή των Βρομύλων η μεταστροφή των ενηλίκων δεν έρχεται χωρίς κόπο. Η λύση περνάει μέσα από τη συναισθηματική κάθαρση της διευθύντριας η οποία όταν βλέπει ότι οι σύμμαχοί της, οι υπόλοιποι ενήλικες, την εγκαταλείπουν, ξεσπά πέφτοντας στο έδαφος και κλαίγοντας γοερά. Μετά από αυτό το (σπάνιο για ενήλικα) τάντρουμ, η διευθύντρια ηρεμεί και αποδέχεται τη ματαίωσή της. Συμφιλιώνεται με την κατάσταση και παύει να καταδιώκει τους μικρούς Βρομύλους.
Η λειτουργία του καθρέφτη που αναφέρουμε παραπάνω είναι αισθητή και στην αναστροφή των ρόλων που παρατηρείται στην ιστορία. Οι μεγάλοι συμπεριφέρονται σαν παιδιά που θέλουν να γίνει το δικό τους. Ενώ τα παιδιά διαθέτουν μια ωριμότητα που έχουμε συνηθίσει να τη βλέπουμε συνήθως σε ενήλικες: παίρνουν την ευθύνη των πράξεών τους και επιλέγουν πώς θα ζήσουν, αποδεχόμενα τις όποιες συνέπειες. Σε αυτόν τον αντεστραμμένο κόσμο δεν είναι δύσκολο να καταλάβουμε ποιοι παίζουν τον ρόλο του καλού και ποιοι του κακού.
Στο πρόσωπο της Υβόν Καρέ έχουμε μάλιστα μια ενδιαφέρουσα απεικόνιση της κακού για έναν ακόμη λόγο. Την αιτία για τη μοχθηρία της δεν την αναζητάμε στην ψυχολογία της ή στην παιδική της ηλικία αν και πολύ πιθανόν να βρίσκεται εκεί (έχει το ίδιο τόξο αλλαγής με τον Εμπενίζερ Σκρουτζ του Ντίκενς, άρα πιθανότατα να διατηρεί και άλλες εκλεκτικές συγγένειες μαζί του). Την εντοπίζουμε ίσως περισσότερο σε μια ιδεολογική παράμετρο του κειμένου. Εδώ έχουμε ξεκάθαρα το δίπολο ενήλικες εναντίον παιδιών. Πίσω από αυτό το αντιθετικό ζεύγος κρύβονται μεγάλες και αγεφύρωτες ιδεολογικές διαφορές και πολλά ακόμα δυαδικά σχήματα όπως το θέλω και το πρέπει, η ελευθερία και ο συμβιβασμός, η υποταγή και η εξέγερση, ο κομφορισμός και ο αντικομφορμισμός. Το κακό είναι δομικό μέρος του σχεδιασμού. Χωρίς αυτό δεν μπορεί να υπάρξει η ιστορία και να αναδειχτούν οι νοηματικές της αποχρώσεις. Πριν την εμφάνιση της Υβόν Καρέ η ζωή των μικρών Βρομύλων είναι ακύμαντη και γαλήνια. Η διευθύντρια του ορφανοτροφείου φέρνει την αναστάτωση, διαλύει την κανονικότητα, μέχρι που η δύναμη της φυλής των Βρομύλων, η οποία αντλεί από τη βαθιά πίστη τους στις αξίες της ελευθερίας, του σεβασμού στη φύση και της αλληλεγγύης, την αφοπλίζει, τη μεταστρέφει, την αλλάζει, την κάνει σαν αυτούς.
