Υπάρχουν κάποια βιβλία μοναδικά, ιδιαίτερα, τα οποία συχνά προτείνονται ακόμη και για μικρά παιδιά. Ωστόσο, η ανάγνωσή τους δεν εξαντλείται στην πρώτη επαφή, καθώς πρόκειται για έργα που αξίζει να διαβάζονται ξανά και ξανά, αποκαλύπτοντας κάθε φορά νέες πτυχές και προσκαλώντας τον αναγνώστη σε μια πιο προσεκτική και κριτική προσέγγιση κειμένου και εικόνας.
Το μακρινό 1978 η Maya Angelou έγραψε ένα ποίημα για τους φόβους όλων μας, μικρών και μεγάλων. Αρκετά χρόνια μετά, το 1993 η Sara Jane Boyers δημιούργησε ένα βιβλίο που η ποίηση της Angelou συνδιαλέγεται με τη ζωγραφική του Jean Michel Basquiat, επιλέγοντας έργα του που δημιουργήθηκαν από το 1981 ως το 1984 για να πλαισιώσουν τους στίχους.
Το αποτέλεσμα ήταν η γέννηση μιας νέας ιστορίας. Οι εκδόσεις Πουα ανέλαβαν το βάρος της ελληνικής έκδοσης και δημιούργησαν μία πολύ προσεγμένη εκδοχή του με τον Άγγελο Αγγελίδη και τη Μαρία Αγγελίδη στη μετάφραση και την Ελένη Γεωργοστάθη και τον Στέλιο Χέλμη στην επιμέλεια του ελληνικού κειμένου. Η μετάφραση, παρόλο που δεν ακολουθεί πιστά το αγγλικό κείμενο, αποδίδει εξαιρετικά το νόημα και κρατάει τον έμμετρο λόγο. Η επιμέλεια, πολύ προσεκτική, αντικατοπτρίζεται ακόμα και στην επιλογή της γραμματοσειράς και του μεγέθους των λέξεων. Ωστόσο, ξεφυλλίζοντας το, νιώθω ολοένα και περισσότερο ότι δεν είναι ένα τυπικό παιδικό βιβλίο.
Οι εικόνες του Basquiat γεννούν συνειρμούς, επιτρέπουν τη σύνδεση λέξεων και εικόνας, αλλά ταυτόχρονα τρομάζουν. Είναι έντονη η αίσθηση ότι έχεις δύο βιβλία σε ένα που έχουνε δεθεί αριστοτεχνικά. Η Angelou δεν αρνείται την ύπαρξη του φόβου· αντίθετα τον κατονομάζει. Οι φόβοι είναι παντού: στο σκοτάδι, στη βία, στην απόρριψη, στο άγνωστο, ακόμη και στα όνειρα. Η επαναλαμβανόμενη φράση «η ζωή δεν με τρομάζει» δεν ακούγεται ως άρνηση της πραγματικότητας, αλλά ως συνειδητή επιλογή στάσης απέναντι σε αυτήν.
Το βιβλίο προτείνεται θεωρητικά από την ηλικία των 6 ετών. Η προσέγγιση ωστόσο είναι αυτή που μπορεί να κάνει τη διαφορά. Μια πρώτη ανάγνωση μπορεί να γίνει ανεξάρτητα από τις εικόνες, να δώσει τη δυνατότητα τα παιδιά να εκφραστούν λεκτικά ή ακόμα και με εικόνες που θα δημιουργήσουν τα ίδια.
Οι εικόνες του Basquiat μπορούν να ακολουθήσουν και να συζητηθούν, για το τι εκφράζουν από μόνες τους ή κατά πόσο ταιριάζει η επιλογή τους με το κείμενο της Angelou. Είναι όλα εκεί. Φόβοι που εμφανίζονται όταν σβήνει το φως. Σκιές και συμπεριφορές που τρομάζουν στο σχολείο. Άγνωστοι. Άγριοι σαν πάνθηρες. Φόβοι σαν πεινασμένα λιοντάρια ή σαν δράκος με τεράστια σαγόνια, όπως ο χαρακτηριστικός πίνακας του Basquiat κοσμεί και το εξώφυλλο. Η βία σε διάφορες μορφές και το αντίδοτο. Ένα ξόρκι μαγικό. Όχι, καθόλου η ζωή δεν με τρομάζει.
Μια άλλη επιλογή θα ήταν να ξεκινήσει κάποιος από τις εικόνες του Basquiat, να αφήσει τα παιδιά να βάλουν λέξεις να μιλήσουνε για τους δικούς τους φόβους και να ακολουθήσει το κείμενο της Angelou.
Το “Η ζωή δεν με τρομάζει” είναι ένα βιβλίο που ανήκει στην κατηγορία εκείνων που «μεγαλώνουν» μαζί με τον αναγνώστη. Ένα παιδί βλέπει μια ιστορία για τέρατα και σκιές. Ένας έφηβος, αντίθετα, μπορεί να αναγνωρίσει υπαρξιακές αγωνίες, ανασφάλειες και κοινωνικούς φόβους, που δεν εμφανίζονται άμεσα στο κείμενο, αλλά υπονοούνται μέσα από τις εικόνες. Ένας ενήλικας βλέπει μια υπενθύμιση ότι το θάρρος δεν είναι η έλλειψη φόβου, αλλά η απόφαση να μην του παραχωρήσεις τον πρωταγωνιστικό ρόλο στη ζωή σου.
Μια γυναίκα, όπως η Maya Angelou, που γνώρισε τον πραγματικό φόβο από παιδί, ξέρει ότι ο φόβος υπάρχει, δηλώνει ωστόσο ευθαρσώς την απόφαση της να μην τον αφήσει να γίνει πρωταγωνιστής στη ζωής της. Από την άλλη, ο Jean Michele Basquiat είχε τα δικά του τέρατα να αντιμετωπίσει. Με τα έντονα χρώματα, τις ανήσυχες μορφές, τα σύμβολα, τα έργα του συνομιλούν με τις σκέψεις και τις λέξεις της Angelou. Ο φόβος είναι εκεί και αποκτά μορφή, γίνεται αναγνωρίσιμος.
Σε μια τρίτη ανάγνωση, κάποιος ψάχνοντας πίσω από τις λέξεις, στην ιστορία της ίδιας της Maya Angelou και του Jean Michele Basquiat, θα οδηγηθεί στον αναστοχασμό για τις προσωπικές του επιλογές. Ναι, η ζωή μπορεί να γίνει πολύ τρομακτική, αλλά στο χέρι του καθενός είναι πόσο θα την αφήσει να τον τρομάξει.
